Tsey İbrahim

Bir halk düşünün ki, topsuz tüfeksiz bir asır savaşmak, vatanını savunmak zorunda kalmış, nüfusunun büyük bir bölümü bu savaşın sonunda gemilere doldurulup başka ülkelere gönderilmiş. Vatanından kalabilmiş bir avuç insan  yoksul, eğitimsiz, anadilinde yazısı yok. 

Bu halk, bundan 100 yıl önce yani 1922'de bir büyük devrimin sonucunda otonomi sahibi olmuş. Kendini geliştirebilecek, uğradığı kayıpları telafi edebilecek imkanlara kavuşmuş; ama bunu yapabilecek kadroları son derece sınırlı, sayıları iki elin parmak sayısını geçmiyor. Zamanın şartlarına göre bir miktar eğitim alma şansına sahip olabilmiş, halkı uğruna verilecek her vazifeyi hiç düşünmeden kabul edecek son derecede fedakar insanlara, aydınlara büyük ihtiyacı var. 

11 ocak 1890 tarihinde Şinciy köyünde doğan, halkımızın tarihinde unutulmayacak bir yer edinen Tsey İbrahim, bu aydınlarımızdan biri. 

Kısa ömrüne çok iş sığdırabilmiş, kendisine ihtiyaç duyulan her alanda fedakarca çalışmış bir ulussever, bir aydın.

Kısa bir eğitim hayatı olmuş, 1899 yılında Krasnodar'da bulunan altı yıllık bir okulun son sınıfından ayrılmış.

Çerkesçe, Rusça eserler yazmaya başlamış. Hikayeleri 1913'de Petesburg'da çıkan "Muslumanskaya gazeta" ve 1916'da "Maykop'un yankısı" adlı gazetede yayınlanmış. "Koças", "Yalnız adam", "Fatma'nın sevinci", "Femiy" adlı piyeslerini Çerkesçe ve Rusça yayınlamış.

Kimi Rus klasiklerini Çerkesçeye çevirmiş.

Çerkes halkı otonomi sahibi olunca, onun payına kültür sanat dalında çalışmak düşmüş.

Onun girişimi ile Krasnodar'da ilk çerkes tiyatro okulu açılmış, kendisi bu okulda yönetici ve öğretmen olarak görev almış, öğrenciler yetiştirmiş, yazdığı piyesleri öğrencilerine sahneletmiş, kendisi de bu piyeslerde hem rejisör hemde aktör olarak görev almış.

85 yıl evvel temeli bu şekilde atılmış olan Adığe Ulusal Tiyatrosu, yıldan yıla kadrolarını güçlendirerek bu günlere ulaşmış ve  günümüzde de ilk kurucusu Tsey İbrahim'in adını taşıyor.

Tsey İbrahim tiyatro çalışmalarının yanı sıra, sözlü edebiyat ürünlerinin araştırılıp derlenmesi çalışmalarında yer almış, onun derlediği çok sayıda doküman halen Enstitü arşivlerinde korunmaktadır. 

Tsey İbrahim aynı zamanda Çerkes müzik enstrümanı "qamıl"ı ustaca çalabilen bir "gamıl" sanatçısıymış. Adığe Otonom Bölgesi Kültür Müdürü olduğu yıllarda, kaybolmaya yüztutan bu müzik aletinin canlandırılması için çalışmalar yürütmüş, kendisinin çaldığı parçaların notalarını rus müzik bilimcilere yazdırmış. 

Tsey İbrahim 46 yaşında iken 1936'da Mıyekupe'de yaşama veda etmiş. 

Kuruluşuna büyük emek verdiği Adığe Otonom Bölgesi, Adığe Cumhuriyeti olarak 2022'de 100. yılını dolduruyor. 

Adıgeyimizin 100. kuruluş ve kendisinin 132. doğum yılında onu saygı, sevgi ve rahmetle anıyorum. Halkımız yaşadıkça hizmetlerini unutmayacaktır.

Çetao İbrahim, Mıyekuape