İran ile yaşanan askeri çatışmanın Kafkasya üzerindeki etkisine dair önemli noktalar

İran ile yaşanan askeri çatışmanın Kafkasya üzerindeki etkisine dair önemli noktalar

28 Şubat 2026'da İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri İran'a saldırmaya başladı. Donald Trump büyük ölçekli bir askeri operasyonun başladığını duyurdu. Buna karşılık İran, İsrail'i, Amerikan askeri tesislerini ve Orta Doğu'daki sivil hedefleri bombalamaya başladı. Askeri çatışmanın tırmanması Rusya, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan'da karışık tepkilere yol açtı.

Rusya'nın tutumu: "Washington ve Tel Aviv'in eylemlerini kınıyoruz."

Rusya en sert söylemleri kullanarak olayları "nedensiz saldırganlık" olarak nitelendirdi ve küresel savaş riskine karşı uyardı.

28 Şubat 2026'da Rusya Güvenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Dmitry Medvedev, Amerika Birleşik Devletleri'nin başlangıçta İran ile müzakere etmeyi planlamadığını belirterek, Washington'ın Tahran ile yaptığı müzakereleri bir aldatmaca ve askeri bir saldırı için kılıf olarak nitelendirdi.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ile yaptığı telefon görüşmesinde, "ABD ve İsrail'in İran'a yönelik sebepsiz silahlı saldırısını" kınadı.1

Rusya Dışişleri Bakanlığı, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırısını "pervasız bir hareket" olarak nitelendirdi ve Washington ile Tel Aviv'in eylemlerini kınadı. Açıklamada, "Saldırganların niyetleri açık ve oldukça aleni bir şekilde ilan edilmiştir: Anayasal düzeni yıkmak ve güç ve hegemonyanın diktelerine boyun eğmeyi reddeden istenmeyen bir devletin liderliğini ortadan kaldırmak" denildi .

Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Maria Zakharova, 28 Şubat'ta yaptığı açıklamada, İran'a yönelik saldırıların Tahran'la müzakereler bahanesiyle planlandığını, bunun Batı'nın Minsk anlaşmalarıyla zaten denediği bir taktik olduğunu belirtti. Zakharova, "İran'ın müzakerelerden çekilmesinden, sert adımlardan söz edilmedi. Buna göre, bu saldırılar, hem burada hem de yurt dışında birçok kişinin bugün söylediği gibi, bu saldırıları gerçekleştirenlerle müzakere yürüttüğü iddia edilenlerin bahanesiyle planlandı" dedi .

Rusya Dışişleri Bakanlığı, ABD ve İsrail'in füze ve bomba saldırıları sonucu İran'ın ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney'in, ailesinin üyelerinin ve üst düzey İranlı yetkililerin hayatını kaybetmesi haberinin Moskova'da öfke ve derin üzüntüyle karşılandığını bildirdi.

Vladimir Putin, ABD-İsrail askeri operasyonu hakkında yorum yapmadı, ancak İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'a Yüksek Lider Hamenei'nin ölümü nedeniyle başsağlığı dileklerini iletti. Rus lider, Hamenei'nin suikastının "insan ahlakının ve uluslararası hukukun tüm normlarının alaycı bir şekilde ihlaliyle" gerçekleştirildiğini belirterek, başsağlığı dileklerinin Hamenei'nin ailesine iletilmesini istedi ve "Rusya'da Ayetullah, seçkin bir devlet adamı olarak hatırlanacaktır" dedi .

Rusya'nın BM Daimi Temsilcisi Vasili Nebenzya, BM Güvenlik Konseyi toplantısında "İran'ın maruz kaldığı saldırıların sınırlarının çok ötesine uzanabileceğini" belirtti. Nebenzya, İsrail-ABD askeri operasyonunu "tıpkı Haziran 2025'te olduğu gibi, müzakerelerin ortasında diplomasiye gerçek bir ihanet" olarak nitelendirdi.

11 Mart 2026'da Ramzan Kadirov, Telegram kanalında Ortadoğu'daki gerginliğin tırmanmasına ilişkin ilk kez açıklamalarda bulundu. ABD ve İsrail'i, "Ramazan ayı boyunca İran'a haince bir saldırı" düzenleyerek İslam dünyasını bölmeye çalışmakla suçladı. Kadirov, İran'ın Amerikan üslerine yönelik misilleme saldırısını beklenen bir durum olarak nitelendirdi, ancak BAE ve diğer ülkelere yönelik saldırıları kınayarak, sivillerin can kaybının kabul edilemez olduğunu vurguladı. Ayrıca, BAE Başkanı Muhammed bin Zeyd el Nahyan'a destek vererek, Emirliklerin komşularına karşı hiçbir zaman askeri iddialarda bulunmadığını belirtti. Ona göre, Suudi Arabistan, Katar, Bahreyn ve diğer ülkelerden diplomatlar büyük bir toplantıya ev sahipliği yapmayı teklif etmişti, ancak kendisi BAE'nin katılımında ısrar ederek etkinliğin ertelenmesine yol açmıştı.

12 Mart 2026'da, Rusya Acil Durumlar Bakanlığı'ndan gelen ve 13 tondan fazla ağırlığa sahip ilaç ve tıbbi malzemelerden oluşan insani yardım malzemeleri taşıyan kamyonlar Azerbaycan üzerinden İran'a gönderildi. 7 25 Mart 2026'da, Rusya Acil Durumlar Bakanlığı'ndan İran için insani yardım malzemeleri taşıyan bir tren Azerbaycan'a ulaştı. Başlıca ilaçlardan oluşan 300 tondan fazla kargo, Azerbaycan'ın Astara şehrinden kamyonlarla İran'a teslim edilecek.8

Azerbaycan iki ateş arasında denge kurmaya çalışıyor.

İran ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki ilişkilerin kötüleştiği bir dönemde, Bakü  topraklarının komşusuna yönelik saldırılar için kullanılmasına izin vermeyeceğini açıkladı; Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ise gerilimleri azaltmaya yardımcı olma isteğini dile getirdi.9  Analistler, Azerbaycan'ın İran'daki çatışmaya ilişkin tutumunu pragmatik olarak değerlendirdi.

2 Mart'ta İlham Aliyev, devlet başkanının resmi internet sitesinde yer alan habere göre, askeri operasyonun ilk saatlerinde hayatını kaybeden İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'a başsağlığı dileklerini iletti.

İran'daki çatışmalar nedeniyle Bakü ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki otobüs seferleri askıya alındı. Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı vatandaşlarına  İran ve İsrail'i ziyaret etmekten kaçınmaları  tavsiyesinde bulundu.

İran ve Azerbaycan arasındaki sınırda bulunan Astara kontrol noktası üzerinden Rusya da dahil olmak üzere çeşitli ülkelerin vatandaşlarının İran'dan tahliyesi organize edildi.

5 Mart 2026'da İran'ın Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne düzenlediği insansız hava aracı saldırısında dört kişi yaralandı ve durumları stabil. Bir insansız hava aracı Nahçıvan havaalanı terminaline düşerek piste ve bir binaya hasar verirken, diğeri Şekerabad köyündeki bir okulun yakınlarına düştü. Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov İran'dan acil açıklama talep ederken , bir milletvekili de komşu ülkeyi insansız hava aracı saldırısı için özür dilemeye çağırdı.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne düzenlenen insansız hava aracı saldırısını "İran tarafından gerçekleştirilen bir terör saldırısı" olarak nitelendirerek, sorumluların özür dilemesini ve cezalandırılmasını talep etti. Aliyev, Bakü'nün Tahran'a, özellikle 2025'teki 12 günlük savaştan sonra, Azerbaycan topraklarının komşu devletlere karşı kullanılmayacağını defalarca söylediğini belirtti. Ancak İran'ın asılsız suçlamalarda bulunduğunu ifade etti.

Ayrıca silahlı kuvvetlerin alarma geçirilmesi emrini verdi. Azerbaycan Başsavcılığı, sivil altyapıya yönelik saldırılarla ilgili olarak cezai soruşturma başlattı. 8 Mart'ta İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İlham Aliyev ile yaptığı telefon görüşmesinde İran'ın Nahçıvan'a yapılan insansız hava aracı saldırısıyla hiçbir bağlantısının olmadığını belirtti. Azerbaycan Cumhurbaşkanı,  İran'a insani yardım sağlama niyetini açıkladı. 10 Mart'ta  Bakü'den İran'a gıda, ilaç, su ve temel ihtiyaç malzemeleri taşıyan kamyonlar gönderildi.

Ermenistan'ın temkinli tutumu

Erivan, İran'daki savaşa son derece temkinli bir şekilde yanıt verdi: yetkililer, ABD ve İsrail'in eylemlerine ilişkin doğrudan değerlendirmelerden kaçınarak, yalnızca endişe ve taziye mesajlarıyla yetindiler.

28 Şubat 2026'da İranlılar, Erivan'daki İran büyükelçiliği önünde ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarına destek gösterisi düzenledi.

Ermeni yetkililer İran'daki olayları ancak 1 Mart'ta Güvenlik Konseyi toplantısında görüşmeye başladılar. Bu toplantıda İran çevresindeki gelişmelerin yanı sıra kurulan kurumlar arası çalışma grubunun faaliyetlerine ilişkin bir rapor sunuldu.

2 Mart'ta Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'a, vatandaşlarının ve ülkenin önde gelen isimlerinin, özellikle de Yüksek Lider Ali Hamaney'in ölümleri nedeniyle derin taziyelerini ileten bir telgraf gönderdi. Ayrıca Hamaney'i Ermenistan-İran ilişkilerinin geliştirilmesindeki "kişisel rolü" nedeniyle övdü.

Yetkililerin eylemleri, parlamentodaki muhalefetten ülkenin liderliğinin jeopolitik gerçeklikten tamamen koptuğu ve iç seçim meselelerine odaklanmayı tercih ettiği yönünde eleştirilere yol açtı.

Aynı gün, Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, İranlı mevkidaşı Seyed Abbas Araghchi ile yaptığı telefon görüşmesinde, “İran'daki kurbanların ailelerine başsağlığı dileklerini ileterek, gerilimlerin azaltılmasının ve barışçıl bir çözüme ulaşılmasının önemini vurguladı” 14 .

İran'ın Ermenistan Büyükelçisi Halil Şirgolami, 2 Mart'ta yaptığı açıklamada, "sınırda faaliyet gösteren sistemlerdeki sorunlar nedeniyle" Ermenistan ile sınırın 24 saatliğine kapatıldığını belirtti.

Ermenistan Dışişleri Bakanlığı, 11 Mart 2026'da yaptığı açıklamada, 28 Şubat ile 10 Mart tarihleri ​​arasında 46 ülkenin vatandaşlarının İran'dan Ermenistan'a gittiğini bildirdi. Bu ülkeler arasında İran, Gürcistan, Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Rusya, Almanya, İtalya, Birleşik Krallık, Fransa ve diğer ülkelerin vatandaşları yer alıyordu.

Erivan'da İran'dan gelen mülteciler için insani yardım toplama noktaları açıldı. Vakıflardan birinin büyükelçisine göre, İran'dan bir milyona kadar mülteci Ermenistan'a gelebilir ve ülke mülteciler nedeniyle insani bir krizle karşı karşıya kalabilir .

18 Mart'ta Ermenistan Ekonomi Bakanı, İran'daki durum nedeniyle enflasyon riskine karşı uyarıda bulundu. Askeri harekatın hızla sona ermesi durumunda sonuçların kısa vadeli olacağı tahmin ediliyor, ancak Ermenistan'da bazı malların fiyatları şimdiden arttı.

19 Mart 2026'da Nikol Paşinyan, Ermenistan'ın İran'a insani yardım sağlamaya hazır olduğunu belirtti. İran'ın insani yardım talebinde bulunmasına gerek olmadığını, Ermenistan'ın ihtiyaç duyması halinde gerekli adımları kendisinin atacağını vurguladı.

23 Mart 2026'da Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, bir parlamento toplantısında Ermenistan'ın İran'a insani yardım gönderdiğini açıkladı . "Çoğunlukla ilaçtı. Başka türlüsü de olamazdı," dedi.

Mart 2026 sonunda, Erivan'daki İran Büyükelçiliği "Caucasian Knot"a Ermenistan'a İranlı mülteci akını olmadığını söyledi . Sınırı esas olarak Erivan'dan diğer ülkelere uçan çifte vatandaşlar geçiyordu. Birçoğu İran'daki uçuş iptalleri nedeniyle Ermenistan'a geldi. Orta Doğu'daki durumun tırmanmasından bu yana, 46 ülkenin vatandaşı Agarak sınır kapısından geçti. Kontrol noktası normal şekilde çalışıyor ve sınırda kalabalık yok.

Ermenistan Dışişleri Bakanlığı Basın Sözcüsü Ani Badalyan'ın bildirdiğine göre, 28 Şubat - 1 Nisan 2026 tarihleri ​​arasında İran'dan Ermenistan'a 60 ülkenin vatandaşı geldi ve gerekirse giriş vizesi almaları konusunda kendilerine yardımcı olundu .

Gürcistan, sert açıklamalar yapmaktan kaçınıyor.

Tiflis de bekle gör yaklaşımını benimseyerek ve İran'daki savaş hakkında yüksek sesli açıklamalar yapmaktan kaçınarak temkinli bir tavır sergiledi.

28 Şubat 2026'da Gürcistan'da yaşayan İranlılar,  Tiflis'teki İran büyükelçiliği önünde toplandı. Publika'ya göre, İran'a yönelik saldırıların ardından ABD başkanına teşekkür eden protestocular, Ayetullah Hamenei rejiminin devrilmesi gerektiğini ilan etti. İran ve Amerikan bayrakları taşıyan protestocular, "Mutluyuz, teşekkürler [ABD Başkanı Donald] Trump, teşekkürler [İsrail Başbakanı] Benjamin Netanyahu" diye bağırdı.

2 Mart'ta Gürcistan hükümeti, Ortadoğu'daki duruma ilişkin bir açıklama yayınlayarak hem İran'a hem de İsrail'e başsağlığı dileklerini iletti. Açıklamada şu ifadeler yer aldı: "Devam eden askeri çatışmalarda en çok can kaybına yol açan İran halkına ve İran İslam Cumhuriyeti'ne, aralarında Yüksek Lider, diğer siyasi liderler, birçok masum sivil ve onlarca çocuğun da bulunduğu kişilere başsağlığı diliyoruz. Dost Yahudi halkımıza ve İsrail'e, çatışmalar sonucu yaşanan sivil kayıpları için başsağlığı diliyoruz. Gürcistan hükümeti, Gürcistan'ın özel bir ortaklığa sahip olduğu Körfez ülkeleriyle tam dayanışma içinde olduğunu ifade eder. "

Gürcistan'ın beşinci cumhurbaşkanı Salome Zurabishvili, X Platformu'nda İran halkına destek verdi ve İran liderliğini müzakere etmeyi reddetmekle ve kendi halkına acımasızca davranmakla suçladı.

Notlar
1. Lavrov, Araghchi ile yaptığı görüşmede, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in İran'a yönelik silahlı saldırısını kınadı // TASS 28.02.2026.
2. Rusya Dışişleri Bakanlığı'nın ABD ve İsrail'in İran'a karşı silahlı saldırısına ilişkin açıklaması // mid.ru/ru/foreign_policy/news/2083284/
3. Zakharova, Batı'nın İran'a yönelik taktiklerini Minsk anlaşmaları kapsamındaki davranışlarıyla karşılaştırdı. // TASS, 28 Şubat 2026
4. http://www.kremlin.ru/events/president/news/79238
5. Nebenzya, İran'a karşı yapılan operasyonu diplomasiye ihanet olarak nitelendirdi // RIA Novosti, 01.03.2026.
6. https://t.me/RKadyrov_95/6410
7. Rusya Acil Durumlar Bakanlığı, Azerbaycan'daki İranlı nüfusa insani yardım ulaştırdı // Interfax, 03/12/2026.
8. Rusya'dan İran'a gönderilen insani yardım malzemeleri Garadagh istasyonuna ulaştı // Azertadzh, 25.03.2026.
9. https://mfa.gov.az/az/news/no05526
10. https://president.az/ru/articles/view/71738
11. Ceyhun Bayramov: İran tarafı konuyu araştıracağına söz verdi, sonuçları bekliyoruz // Report.az, 06.05.2026.
12.  İlham Aliyev: İranlı yetkililer Azerbaycan tarafından özür dilemelidir. report.az, 05.03.2026.
13. https://www.primeminister.am/hy/condolence/item/2026/03/02/Prime-Minister-condolence-Iran-President
14. Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan, İran ile tırmanan çatışma karşısında ihtiyatlı davranıyor // OS-media, 02.03.2026.
15. Dışişleri Bakanlığı: İran'dan Ermenistan toprakları üzerinden tahliye edilenlerin coğrafi erişim alanı genişledi // "Ermeni Haberleri", 03/11/2026.
16. Ermenistan, gerekirse İran'a insani yardım sağlamaya hazırdır – Başbakan // Armenpress, 19.03.2026.
17. Dışişleri Bakanı: Ermenistan, İran'a insani yardım gönderdi // News.am, 23.03.2026.
18. Ermenistan Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre, 60 ülkenin vatandaşları İran'dan Ermenistan toprakları üzerinden tahliye edildi. // Ermenistan Haberleri, 02.04.2026.
19. Gürcistan hükümeti Orta Doğu'daki duruma ilişkin bir açıklama yayınladı // 1tv.ge, 02.03.2026.
20. https://x.com/Zourabichvili_S/status/2027714885023371342

Kaynak: www.kavkaz-uzel.eu