Gerçeklik Geleneklerinde - Viktor Sergeyeviç Orlenko

Gerçeklik Geleneklerinde - Viktor Sergeyeviç Orlenko

Viktor Sergeyeviç Orlenko, 1921 yılında Nalçik'te doğdu ve son günlerine kadar orada yaşadı. 1938-1940 yılları arasında Krasnodar Sanat Okulu'nda eğitim gördü, ancak eğitimini tamamlamadan Nalçik'e döndü ve Kabardey-Balkar Kitap Yayınevi ile iş birliği yapmaya başladı; yerel yazarların kurgu eserlerinin ve Rus klasiklerinin yanı sıra Kabardey ve Balkar dillerindeki ders kitaplarının illüstrasyonlarını ve tasarımlarını yaptı.

1960'ta SSCB Sanatçılar Birliği'ne katılmadan önce bile, yerel ve cumhuriyet düzeyinden ulusal ve uluslararası düzeye kadar çeşitli sergilere katılmaya başladı. 1957'de Hindistan ve Japonya'daki Sovyet kitap sergilerine katıldı ve büyük başarı elde etti. 

V. Orlenko kendini sadece kitap illüstrasyonlarıyla sınırlamadı, zaman zaman resim ve tuval grafiklerine de yöneldi, ancak kitap illüstrasyonları çalışmalarının önemli bir parçası olarak kaldı. Her siparişi özenle ve ustalıkla yerine getirdi. Kabardey ve Balkar edebiyatının klasik eserlerine yaptığı illüstrasyonlar geniş çapta tanındı. Örneğin, Alim Keşoko'nun roman ve öyküleri için kapsamlı illüstrasyon serileri yarattı ve bu seriler sadece okuyucular tarafından değil, yazarın kendisi tarafından da büyük övgü aldı. İçerik bakımından zengin ve biçim olarak özgün Keşoko'nun kitapları, Kabardey halkının eşsiz yaşamına dair bir bakış açısı sunmaktadır. V. Orlenko da Kabardey edebiyatının bu klasiğinin eserlerini ciddi bir şekilde inceleyerek Adıge gerçekliğinin benzersizliğini anlamaya çalıştı.

A. Keshokov'un "Хъупсэгъуэ нур" (Nalçik, 1960) adlı romanında Viktor Orlenko'nun illüstrasyonları yazarın metniyle yakından bağlantılıdır. Kitap illüstrasyonları romandaki önemli anları seçip görsel olarak yeniden yaratarak her bir özel durumu canlı bir şekilde temsil eder. Kitabın iç kapağındaki dağ manzarası başlık sayfasına sorunsuz bir şekilde uzanır ve başlık bilgisi, üst kısmın stiliyle uyumludur. Portreler, tür sahneleri ve manzaralar çoğunlukla sakin ve dengelidir.

A. Keshokov'un "Тисей" ("Porsuk Ağacı", Nalçik, 1955) adlı kitabı, bu yönergeler doğrultusunda, metinle aynı sayfada yer alan ve başlık ile son kısımlarda kullanılan çok sayıda küçük çizimle resimlendirilmiştir. Bu çizimler, eserin olay örgüsüne tam olarak karşılık gelir ve gerçekçi bir şekilde işlenmiştir. Devrimci olayları betimleyen çok figürlü, dinamik kompozisyonlar, çeşitli gruplar arasındaki siyasi çıkar çatışmasını ikna edici bir şekilde aktarır. Bu çizimler, dağlıların günlük yaşamlarını betimleyen çizimlerle dönüşümlü olarak yer alır. Kısıtlı yerel baskı kaynaklarına rağmen, Moskova grafik sanatçılarının eserleriyle bile rekabet edebilecek son derece sanatsal kitap sanatı örnekleri yaratmayı başarmıştır.

Kaisyn Kuliev'in "Lenin Hakkında Dağ Şiiri" adlı eserine yönelik resimli seri büyük ilgi çekmektedir. V. Orlenko'nun Balkar klasiğinin resimlendirilmesinde seçtiği yöntem özgünlüğüyle öne çıkmakta ve en önemlisi, sanatçı K. Kuliev'in şiirsel imgelerini görselleştirmenin sırrını çözmüştür. Sanatçı için yol gösterici unsur olay örgüsü haline gelir ve tüm döngü şiirin birbirine bağlı bölümlerini sunar. V. Orlenko'nun illüstrasyonları, öncelikle güçlü bir tiyatro unsuru aracılığıyla, dağ yaşamını tüm tezahürleriyle yansıtır. Sanatçının grafikleri bazen tutkuların yoğunluğunu ve karakterlerin deneyimlerinin dramını aktarırken, diğerleri dağ insanlarının ölçülü günlük yaşamında var olan dinginlikle doludur. Yazarın illüstrasyonları ayrıntılarla aşırı yüklenmemiştir, bu da onları okuyucu/izleyici tarafından kolayca algılanabilir hale getirir. Olay örgüsü motiflerinin çeşitliliği, kitap sanatçısının genellikle sembolik bir yankıyla donattığı, figüratif ve stilistik olarak tutarlı bir dizi basit tür sahnesi yaratmasını engellememiştir. Örneğin, elinde kitap olan bir çocuğun görüntüsü, okuyucu tarafından yeni ve mutlu bir hayatın sembolü olarak algılanır.

V. Orlenko'nun yaratıcı açıdan başarılı birçok eserini sayabiliriz. Bunlar arasında E. STEFANEYEVA ve P. AKRITAS'ın "Harika Hediye" (1963), A. SHOGENTSUK'un "Kambot ve Lyats" (1954), N. GOGOL'un "Dikanka Yakınlarındaki Bir Çiftlikte Akşamlar"
(1957), Z. AKSIROV'un "Şiirler" (1957), M. GORKY'nin "Anne" (1960) romanı için yaptığı illüstrasyonlar ve daha birçok yayın yer almaktadır.

Mesleği gereği grafik sanatçısı olan sanatçı, tüm yaratıcı yaşamını öncelikle kitap illüstrasyonuna adadı, ancak zaman zaman tuval resimlerine ve boya işlerine de yöneldi. Cumhuriyet genelinde seyahat ederek portreler, manzaralar ve tematik tuvaller yarattı ve bu eserlerinde Rus gerçekçi okulunun geleneklerine sürekli olarak bağlı kaldı. Her zaman açık hava resim prensiplerine göre oluşturduğu manzaraları, özgünlükleri, duygusal zenginlikleri ve en önemlisi Kafkas manzarasının kendine özgü havasını yansıtma yetenekleriyle öne çıkar. Tür resimlerinde ise çoğunlukla dağlık bir arka plana karşı tarlalarda ve çiftliklerde çalışan işçiler yer alır.

Sanatçı, dağlarda sığır otlatan çobanların zorlu işine özellikle dikkat etmiştir. Tarımsal işi tasvir etmenin alt metni, insan emeği ve doğanın kucağındaki yaşam üzerine derin bir düşünceyi uyandırır. "Fırtınadan Önce" adlı tablosunda, çobanların yaşamlarını anlatırken aynı zamanda doğanın dramatik durumunu da yakalamıştır. Dikkatini sadece çobanların eylemlerine değil – enerjik, cesur adamlar, şiddetli bir fırtına sırasında işlerini profesyonelce yapan – dağ manzarasının eşsiz özelliklerini ve unsurların özgün doğasını da yakalamayı başarmıştır. Herhangi bir manzara ressamı gibi, öncelikle fırtınaların gücünü ve yoğunluğunu tuval üzerine yansıtmayı hedeflemiştir. 

Zamanın geçmesi sanatçının hatırasını silmedi. Başta Kabardey-Balkar yazarlarının eserleri olmak üzere, sadece Kabardey-Balkar Elbrus Yayınevi tarafından değil, diğer yayınevleri tarafından da yayımlanan çok sayıda kitabı süsleyen çizimleri, okuyucular tarafından her gün görülmekte, canlılığını korumakta ve insanları cumhuriyetimizin belirli bir tarihi dönemindeki yaşamıyla tanıştırmaktadır.

Jaukhar APPAEVA,  Sanat Eleştirmeni

Kaynak: Goryanka KBR