
1. Kurumsal Hafıza ve "Dışişleri Disiplini" İnşası
• Profesyonel Diplomasi ve Bürokratik Kadro. Kişilere ve dönemsel yönetimlere göre değişen tepkisel siyaset terk edilmelidir. Uluslararası ilişkiler, hukuk, ekonomi ve kamu diplomasisi alanında uzman kişilerden oluşan kalıcı bir "Strateji ve Diplomasi Kurulu" kurularak kurumsal süreklilik sağlanmalıdır.
• Şeffaf Hesap Verebilirlik. Kurum adına yürütülen tüm resmi ve gayriresmi temaslar kayıt altına alınmalıdır. Bireysel ikbal hesaplarına veya perde arkası yönlendirmelere alan bırakmayan kurumsal denetim mekanizmaları işletilmelidir.
2. "Çifte Muhataplık" ve Lobi Gücü Stratejisi
• Ankara Merkezli Şeffaf Zemin. Türkiye Cumhuriyeti devlet kurumları ve yasama organları nezdinde meşru, şeffaf ve partiler üstü bir sivil lobi altyapısı kurulmalıdır. Anadil eğitimi, kültürel haklar ve Rusya ile imzalanacak ikili sosyal güvenlik-ticaret anlaşmalarında devletin desteğini alacak somut dosyalar sunulmalıdır.
• Moskova ile Eşit ve Rasyonel Masa. Rusya Federasyonu ile ilişkiler duygusal kopuşlar veya tek taraflı yönlendirmeler üzerinden değil, "Sahada Sulh, Masada Çözüm" ilkesiyle yürütülmelidir. Moskova'ya, kontrolsüz asimilasyonun ve kimliksizleşmenin yaratacağı uzun vadeli güvenlik riskleri rasyonel verilerle anlatılmalı ve karşılıklı çıkara dayalı istişare mekanizmaları zorlanmalıdır.
3. Somut Hukuki Haklar, Nitelikli Dönüş ve Sosyal Güvence Programı
• Çifte Vatandaşlık ve Kolaylaştırılmış Oturum. Çerkesya'ya dönüş meselesi hamasetten çıkarılıp hukuki bir zemine oturtulmalıdır. Mevcut vatandaşlıktan feragat etme şartı aranmaksızın, üreten ve nitelikli diyaspora mensuplarına doğrudan çifte vatandaşlık ve süresiz oturum hakkı tanıyan özel bir "Dönüş Yasası" için Moskova nezdinde somut girişimler yürütülmelidir.
• Sosyal Güvenlik ve Emeklilik Haklarının Tanınması. İnsanların anavatana yerleşmesinin önündeki en büyük pratik engeller kaldırılmalıdır. Türkiye ile Rusya arasında sosyal güvenlik primlerinin birleştirilmesi, sağlık sigortalarının karşılıklı geçerliliği ve emeklilik haklarının anavatanda da korunması için ikili devlet anlaşmalarının yapılması talep edilmelidir.
• Diploma Denkliği, Mülkiyet ve Ticaret Kolaylığı. Diyasporadan dönen doktor, mühendis, akademisyen ve zanaatkârların diplomalarının bürokratik engellere takılmadan tanınması sağlanmalıdır. Ayrıca anavatanda toprak edinme, şirket kurma, vergi muafiyeti ve gümrük kolaylıkları gibi günlük yaşamı ve üretimi doğrudan destekleyen somut imtiyazlar masaya getirilmelidir.
• Anavatan-Diyaspora İş Ağları. Anavatandaki cumhuriyetlerle diyasporadaki iş insanlarını buluşturan ortak yatırım fonları, ticaret odaları iş birlikleri ve teknoloji transferi platformları kurularak sahada kalıcı ekonomik bağlar örülmelidir.
4. Nostaljik Yas Kültüründen Modern Kimlik İnşasına Geçiş
• Dijital ve Sürekli Medya Köprüsü. Kimlik mücadelesini yalnızca belirli anma günlerine sıkıştıran anlayış yerine; genç kuşağa hitap eden modern dijital içerikler, çevrimiçi dil akademileri ve 7/24 yayın yapan anadilde medya projeleri hayata geçirilmelidir.
• Gelecek Odaklı Tarih Bilinci. Tarihsel acılar unutturulmadan, ancak halkı mağduriyet psikolojisine hapsetmeden; "bugün ne üretebiliriz ve yarını nasıl kurabiliriz?" sorusuna odaklanan yeni bir toplumsal motivasyon dili benimsenmelidir.
5. Diyaspora İçi Birlik ve Taban Katılımı
• Ortak Akıl Platformları. Farklı görüşlere sahip diyaspora kurumları, aydınlar ve gençlik yapılarıyla çatışmak yerine; temel milli meselelerde asgari müştereklerde buluşmayı sağlayacak "Çerkes Ortak Akıl Meclisi" gibi kapsayıcı istişare zeminleri oluşturulmalıdır.
• Veri Temelli Politika Üretimi. Diyasporanın demografik yapısı, meslek dağılımı, dil kullanım oranları ve anavatana dönüş beklentilerini ölçen düzenli saha araştırmaları yapılarak tüm talepler somut verilere dayandırılmalıdır.
6. İstismar Alanlarını Kapatan Koruyucu Siyaset
• Üçüncü Taraflara Karşı Bağımsız Duruş. Çerkes meselesini kendi jeopolitik çıkarları için kullanmak isteyen üçüncü taraf devletlerin veya radikal odakların manipülasyonlarına karşı net bir mesafe konulmalıdır. Halkın enerjisini maceracı senaryolara harcatmayacak, yalnızca Çerkes halkının kendi öz çıkarlarını merkeze alan bağımsız bir siyasi çizgi korunmalıdır.
Vezir Marguş
22.11.2026




