Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığında Yapılan Toplantıya İlişkin Açıklama

Son günlerde, “Rusya – Fırsatlar Ülkesi” programı kapsamında gerçekleştirilen anavatan ziyareti ve Moskova'da Rusya Federasyonu yetkilileriyle yapılan toplantıya ilişkin çeşitli değerlendirmeler ve eleştiriler kamuoyuna yansımıştır. Heyetimizin ziyareti tamamlayarak ülkeyi dönmesini takiben 4 Kasım Çarşamba günü konu Yönetim Kurulu ve Başkanlar Kurulu toplantılarında değerlendirilmiştir. Sürecin nasıl geliştiğinin, ziyaretin hangi amaçlarla planlandığının ve KAFFED'in konuya yaklaşımının doğru anlaşılması bakımından aşağıdaki bilgilerin paylaşılması gerekli görülmüştür.

Ziyaretin planlanması ve katılımcıların belirlenmesi

17 Haziran 2026 tarihinde Rusya Federasyonu Büyükelçiliği tarafından Federasyonumuza iletilen davette, “Rusya – Fırsatlar Ülkesi” projesi kapsamında, 30–65 yaş aralığında beş kişilik bir grubun belirlenmesi talep edilmiştir. Yapılan görüşmeler sonucunda kontenjan genişletilerek 30–45 yaş grubundan beş, 45–65 yaş grubundan beş kişi olmak üzere toplam on kişiye çıkarılmıştır. Büyükelçilik tarafından iletilen ilk bilgilendirmede; Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı ve Rusya Federasyonu Cumhurbaşkanlığı Yetkili Temsilcilikleri ile iş birliği içerisinde, Çerkes diasporası temsilcilerine yönelik tanıtım gezilerinin düzenlenmesinin planlandığı belirtilmiştir. Programın Karaçay-Çerkes, Kabardey-Balkar ve Adıgey Cumhuriyetleri ile diğer bölgeleri kapsayacağı; Çerkes halkının tarihî ve kültürel mirasıyla bağlantılı yerlerin ziyaret edilmesi, geleneksel el sanatları ve yaşam kültürünün tanıtılması, halk müziği konserleri ve kültürel sergilere katılım sağlanması, ayrıca anavatanda yaşayan Çerkes aydınları ve kanaat önderleriyle görüşmeler gerçekleştirilmesinin öngörüldüğü bildirilmiştir. Ziyaretin Eylül ayı sonu ile Ekim ayı başında yapılmasının planlandığı ve tüm masrafların ev sahibi tarafça karşılanacağı ifade edilmiştir.

Katılımcı listesinin bir gün içerisinde iletilmesinin istenmesi üzerine, Genel Başkan Ünal Uluçay'ın kararı doğrultusunda Bölge Koordinatör Dernekleriyle görüşmeler yapılmış ve oluşturulan on kişilik liste 18 Haziran 2026 tarihinde Büyükelçiliğe bildirilmiştir. Konu, yönetim kurulu toplantısında da görüşülmüş ve bölgelerden isim alınması konusunda mutabık kalınmıştır. 

Programın kesinleşmesi ve değişiklikler

İlk listenin bildirilmesinden sonra, ziyaretin tarihi ve ayrıntılı programına ilişkin Büyükelçilikten uzun süre kesin bilgi alınamamıştır. 2 Eylül tarihinde, üst yaş grubundaki beş kişinin Ekim ayı başında seyahat edeceği bildirilmiştir. 17 Eylül tarihinde ise ziyaretin yaklaşık 25 Ekim civarında gerçekleştirileceği ve her iki grubun birlikte davet edileceği bilgisi paylaşılmıştır.

20 Ekim tarihinde Dünya Çerkes Birliği (DÇB) Başkanı Hauti Sohrokov tarafından, Moskova'nın da ziyaret programına dâhil edildiği ve KAFFED Genel Başkanı ve DÇB Başkanlar Kurulu Üyesi Ünal Uluçay, Genel Başkan Yardımcısı ve DÇB 1. Başkan Yardımcısı Öner Yılmaz ve Genel Başkan Yardımcısı ve DÇB Yönetim Kurulu Üyesi Şeneser Tokmak ile DÇB Yönetim Kurulu Üyesi Bekir Sami Yavuz'un heyete eklendiği bildirilmiştir. Şeneser Tokmak'ın ilk katılımcı listesinde de yer alması nedeniyle, yerine Genel Sekreter Ömer Atalar dâhil edilmiştir. Süreç içerisinde ilk listede bulunan el sanatları sanatçısı Esen Bal, Tokat Çerkes Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Eren Savaş ve Adana Çerkes Derneği Başkanı Münevver Duman mazeretleri nedeniyle programa katılamayacaklarını bildirmişlerdir. Yerlerine yeni isimlerin dâhil edilmesi yönündeki talebimiz, katılımcılara ilişkin onay süreçlerinin tamamlandığı gerekçesiyle Büyükelçilik tarafından kabul edilmemiştir.

Ziyaretin ayrıntılı programı ise ancak seyahatten bir gün önce, 24 Ekim Cumartesi günü tarafımıza ulaşmış ve katılımcılarla paylaşılmıştır. 

Öncelikle açıkça ifade etmek isteriz ki ziyaretin ilk planlama aşamasından programın kesinleşmesine kadar geçen süreçte, 470. yıl konusuna ilişkin tarafımıza herhangi bir bilgi verilmemiş, bu konu yapılan görüşmelerde de gündeme gelmemiştir. Toplantıda da bu yönde bir söylem gündeme gelmemiştir. Bu ibare sadece Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı tarafından toplantıdan sonra yayınlanan haberde kullanılmıştır.

Moskova'da gerçekleştirilecek toplantının Rusya Federasyonu tarafından belirlenen adı da ancak seyahatten bir gün önce iletilen programla öğrenilmiştir. Toplantının bu şekilde adlandırılmasına ilişkin rahatsızlığımız ve çekincelerimiz Dünya Çerkes Birliği yöneticilerine iletilmiştir. Bununla birlikte, toplantının adı ile içeriğinin birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiği kanaatindeyiz. Çerkes diasporası temsilcilerinin Rusya Federasyonu'nun üst düzey yetkilileriyle doğrudan görüşmesi, toplumumuzun temel sorunlarını ve beklentilerini muhataplarına iletmesi bakımından toplantı, önemli bir olanak olarak değerlendirilmiştir. Toplantının içeriğinin, adlandırılmasına ilişkin haklı çekincelerimize feda edilemeyecek kadar önemli olduğu düşüncesiyle görüşmeye katılım sağlanmıştır. Nitekim toplantıda gündeme gelen temel konular; anavatana dönüş, anavatan ile diaspora arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi, anadilimizin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması gibi Çerkes toplumunun geleceği açısından yaşamsal öneme sahip başlıklar olmuştur. KAFFED temsilcileri bu konulardaki görüş ve taleplerini doğrudan muhataplarına iletmişlerdir.

Kamuoyunda tartışma konusu yapılan “minnet” ifadesine ilişkin olarak da açıklık getirilmesi gerekmektedir. KAFFED adına yapılan konuşmalarda böyle bir ifade kullanılmamıştır. Çeviriden kaynaklanan bir farklılık bulunmadığı takdirde, bilgimiz dahilinde diğer Çerkes temsilcilerinin konuşmalarında da bu yönde bir ifade yer almamıştır. Toplantının düzenlenmesi  nedeniyle çeşitli konuşmacılar tarafından, ev sahiplerine ve Dünya Çerkes Birliğine diplomatik nezaket çerçevesinde teşekkür edilmiştir. Bu teşekkürün, tarihsel olaylara ilişkin herhangi bir değerlendirme veya tutum değişikliği olarak yorumlanması doğru değildir.

Moskova'daki görüşmenin ardından heyetimiz, diğer diaspora temsilcileri ve Xase yöneticileriyle birlikte Kabardey-Balkar ve Karaçay-Çerkes Cumhuriyetlerindeki ziyaret programına devam etmiştir.

Gerçekleştirilen görüşmeler, kurumsal temaslar ve kültürel buluşmalar, anavatan ile diaspora arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi bakımından önemli fırsatlar sunmuştur. Kabardey-Balkar Cumhuriyeti eski Cumhurbaşkanı ve Rusya Federasyonu Senatörü Arsen Kanokov'un da isabetle ifade ettiği gibi, Moskova'da gerçekleştirilen toplantı tarihî öneme sahip bir ilk adım niteliğindedir. Ancak bu görüşmenin önemini yalnızca gerçekleşmiş olmasında değil, bundan sonra ortaya çıkarabileceği somut sonuçlarda aramak gerekir. Anavatana dönüş süreçlerinin kolaylaştırılması, anadilinin yaşatılması,  diasporanın anavatanla bağlarının sürdürülebilir biçimde geliştirilmesi ve kültürel ilişkilerin güçlendirilmesi için bu temasların devamının sağlanması gerekmektedir. Önemli olan, açılan diyalog kanallarını toplumumuzun haklı taleplerinin karşılık bulabileceği kalıcı ilişkilere dönüştürebilmektir. Bu diyaloğun karşılıklı saygıya dayanması gerektiği KAFFED adına yapılan konuşmada özellikle vurgulanmıştır. Bu nedenle süreci, toplumumuzun tarihsel hafızasını, hassasiyetlerini ve geleceğe ilişkin menfaatlerini birlikte gözeterek değerlendirmek gerektiğine inanıyoruz.

Kafkas Dernekleri Federasyonu, çalışmalarını kendi tüzüğünde tanımlanan amaç ve ilkeler doğrultusunda yürütmektedir. KAFFED Tüzüğü'nün 2. maddesinde Federasyonun amaçları arasında;

“Kafkas toplumu ile diğer toplumlar arasındaki dostluğu ve işbirliğini yaygınlaştırmak, Kafkas toplumunun tüm sorunlarına barışçı çözüm önerileri üretmek, Kafkasya ve Kafkaslı toplumların yaşadıkları diğer ülkeler ve o ülkelerin toplumları ile Türkiye’miz ve insanlarımız arasında kültürel ve ekonomik alanlarda karşılıklı iyi ilişkiler kurup geliştirilmesine çalışmak, insan haklarının ulusal ve uluslararası düzeyde gelişmesine katkıda bulunmak böylece üyelerine, topluma, yaşadıkları ülkeye ve insanlığa çok yönlü hizmetler sunmak”

ifadelerine yer verilmiştir.

Tüzüğün 3. maddesinde yer alan "Çalışma İlkelerinde" ise;

“Bu anlamda Federasyon, çeşitli ülkelerde yaşayan Kafkas topluluklarının, yaşadıkları ülkeler arasında dostluk ve barış köprüsü oluşturacaklarına, karşılıklı sosyal, kültürel ve ekonomik işbirliğinin geliştiği ölçüde, bu dostluk ilişkisinin güçleneceğine inanır. Federasyon, Kafkasya ile ilişkileri olumsuz yönde etkileyebilecek her türlü tutum ve davranıştan kaçınır. Bu ilişkileri geliştiren ya da olumlu yönde etkileyen girişimleri destekler.”

denilmektedir.

KAFFED, bu amaç ve ilkeler etrafında bir araya gelmiş derneklerin oluşturduğu bir federasyondur. Anavatanla ilişkileri geliştirmek, toplumumuzun taleplerini ilgili makamlara iletmek ve bu ilişkilerin barışçıl, karşılıklı saygıya dayalı ve sürdürülebilir biçimde ilerlemesine katkıda bulunmak Federasyonumuzun temel sorumlulukları arasındadır. Bu sorumluluğun yerine getirilmesi, tarihsel hafızamızdan, kimliğimizden veya toplumumuzun haklı taleplerinden vazgeçilmesi anlamına gelmemektedir. Aksine, tarihsel hafızamızı ve kültürel kimliğimizi koruyarak geleceğe yönelik somut kazanımlar elde edebilecek ilişkiler geliştirmek esastır.

KAFFED, demokratik işleyişi, kurumsal geçmişi ve gelenekleri olan bir sivil toplum kuruluşudur. Federasyonumuzun faaliyetleri, kararları ve izlediği politikalar elbette eleştirilebilir. Farklı görüşlerin dile getirilmesi, toplumumuzun meselelerinin tartışılması ve yönetim anlayışlarının sorgulanması demokratik yaşamın doğal ve gerekli bir parçasıdır. Bu eleştirilerin doğru bilgiye dayanması, olayların gelişim sürecinin ve koşullarının dikkate alınması önemlidir. Hakaretin, kişiselleştirilmiş saldırıların ve iyiniyetten uzak dayanaksız ithamların demokratik eleştiri olarak değerlendirilmesi mümkün olmadığı gibi wunafe kültürümüzde de yeri yoktur. Diasporanın en köklü sivil toplum kuruluşu olan KAFFED, kendi demokratik mekanizmaları içerisinde bütün bu konuları değerlendirebilecek örgütsel bilince, kurumsal birikime, birliktelik hukukuna dayalı bir geleneğe ve teamüllere sahiptir.

Bugün asıl üzerinde durmamız gereken konu, anavatanla diaspora arasındaki ilişkileri toplumumuzun geleceğine hizmet eder hâle hangi yöntemlerle getirebileceğimizdir. Anadilimizin yaşatılması, kültürümüzün korunması, anavatana dönüşün önündeki engellerin kaldırılması ve gelecek kuşakların anavatanla bağlarının güçlendirilmesi hepimizin ortak sorumluluğudur. Tarihsel hafızamızı korumakla geleceğimizi inşa etmek birbirinin alternatifi değildir.

KAFFED, geçmişine sahip çıkan, bugününü doğru değerlendiren ve geleceğini ortak akılla kurmaya çalışan bir toplumun kurumsal temsil sorumluluğuyla hareket etmeye devam edecektir.