Хэхэс тхакIуэ Маргъущ Везир и тхылъыщIитI къыдэкIащ: «НапитI ЗиIэ Тхылъ» («İki Yüzlü Kitap») икIи «C

«ТхылъыщхьитI зытет, щIыбыри къэвгъэзэурэ къэвджэфын афоризм тхылъщ, икIи дуней акъылым peуэу хуэзыгъэува зауэщ... Хэхэс адыгэ литературэм и макъ лъэщ Маргъущ Везир къыдигъэкIа мы тхылъыр лъэныкъуитIкIи къэджэгъуафIэщ.» 

Нэхъыбэу зыщIэхъуэпсу щытыр цIыхуцIыкIур къызэфIэуфIэжу хуэfaщэ цIыхугъэ хабзэкIэ дунейр зэрзытыригъувэжынращ, икIи езы и лъэпкъымкIэ зыхущIэхъуэpсу щытыр лъэпкъым и щIэуэпсыр зыдэщыIэ и хэкум лъабжьэ быдэ щидзыжынуращ. Хэхэс тхакIуэ Маргъущ Везир (Vezir Marguş) иджыри зэ и къэджэм я деж къыхохьэж. 

1864 гъэм Хэкур зрагъэбгына зы унагъуэм ящыщу щыт, икIи ипэкIэ къыдигъэкIа «Akla Meydan Okuma», «Yazgı», «Bir Çerkes Yüreğinden Yankılar» икIи «Хэхэс Адыгэгум ЩызэщІэхъэхэр» зи цIэ тхылъхэмкIэ цIыхухэм зрагъэцIыхуа тхакIуэм, куууэ философ гупсысэхэр зыщIэлъ и тхылъыщIитIыр зэгъусэу дунейм къытехьащ. 

1. НапитI ЗиIэ Тхылъ / İki Yüzlü Kitap 

ТхакIуэм и япэ лъэныкъуэщIэу щыт «НапитI ЗиIэ Тхылъ / İki Yüzlü Kitap» зыфIища тхыгъэр, и теплъэкIи i кIуэцIылъымкIи зэрыхабзэм пэщIэтщ. Тыркубзэрэ АдыгэбзэкIэрэ тха мы есэрыр, дуней тхылъ тедзэныгъэм «tête-bêche» (лъэныкъуитIкIэ зэгуэдзауэ зэмыщхьу тедza тхылъ) жыхуаIэ щIыкIэм тету гъэпса зы афоризм тхылъщ. 

Tхылъым и тыркубзэ лъэныкъуэм и цIэр «Özden Sese, Sesten Nefese» мэхъу, адыгэбзэ лъэныкъуэм и цIэр «Узыхуэмгувэж» щыхъукIэ. 

«Мы тхылъыр зы гупсысэ тепсэлъыхьыныгъэ къудейкъым; ар лъабжьэм къыщыжьэдэкIыу макъ хъуа, макъым къыхощIыкIри псэ (жэуап) хъуа гъуэгуанэщ. ЦIыхум езым и пэжыгъэ къэгъуэтыныгъэмрэ, ар хъуманыгъэмрэ, и kIэм деж абы псэ къыхэлъхьэжыныгъэм хуэзэ i бэнэныгъэщ. Тхылъыр къыщывджкIэ зэхэфхыр тхакIуэм и макъкъым. Ахэр къэзыджэм езым i кIуэцI дунейм къыбгъэдэкIыжри, езым деж къыхуэзэжу къэIущэщэж езым и макъыращ. Мы тхылъым илъ псалъэхэр зыхуэзыгъэхьэзыра гу къабзахэм я щIыгум щыхуэzэмэщ лъапсэ щидзынур...» 

________________________________________ 

2. Challenge to Mind / Акъыл Пеуэ 

Маргъущ Везир и етIуанэ тхылъыщIэу дуней псокIэ зэхэзыгъэхын зыхуэзыгъэува тхыгъэр инджылызыбзэкIэ къыдэкIащ, абы и цIэр «Challenge to Mind» (Акъыл Пеуэ / Akla Meydan Okuma) щытщ. Адыгэбзэм и философиемрэ ижь-ижьыж лъандэрэ къэдгъэщIа дуней еплъыкIэмрэ къыхэхъукIа мы тхылъыр, нобрей дуней зэхуэтыкIэмрэ щыIэ акъыл гъэпсыкIэмрэ хуэзыгъэува пеуэщ. 

ТхакIуэм ебзыхий цIыхухэр лIэщIэгъу куэдкIэ акъылым и упщIэу (хуэмыхуу) зэрыпсэуар, идеологиехэмрэ динхэмрэ акъылым и цIапIэ-цепхъэу зэрыхуэхъуар. Абы къыхэкIкIэ цIыхухэр мы зэпэщ цепхъэхэм къыхэкIыу зыхуэщхьэхуит хъужыныращ зыхуигъэувыр: 

«ЦIыхум и дунейм къыщыхъуа щхьэусыгъуэр акъылым и мурадхэм пэщIэтщ, абы щхьэкIэ цIыхухэр гуауэ мащIэ зыхэмылъу щытщ. ЦIыхухэр щытекIуэнур акъылым щыпэщIэувэращ. Мы тхылъыр акъылым езым хуэзыгъэува зауэ нэжэгужэщ.» 

________________________________________ 

Маргъущ Везир (Vezir Marguş) Хэт Ар? 

1974 илъэсым Адана i Туфанбейli куейм (официальнэу 1976 щытми), адыгэбзэкIэ ЩIэжыкъуей зэредджэ Каяпынар къуажэм къыщыхъуащ. 1998 илъэсым Чукурова Университетым Инджылызыбзэ ЕгъэджакIуэ къудамэр къыухащ. Хэхэс Адыгэхэм я социальнэ-культурнэ гугъуехьхэмрэ, нэхъыбэу Адыгэбзэм и Философием теухуауэ статьяхэр куэдрэ итх Маргъущ, iджыпIэ зэманым Кайсери къалэм егъэджакIуэ IэнатIэм щылажьэу щытщ. Атлантида къалэ кIуэдам и кIуэцI бжэIухыр Адыгэбзэрауэ зы фIэщхъуныгъэ зиIэ тхакIуэм нобэрей махуэм нэгъунэ дунейм къытехьауэ 6 тхылъ iIэщ.