Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin tarafından "Rusya Halklarının Birliği Yılı" ilan edilen 2026 yılı, gerçek birliğin her etnik grubun kültürel kimliğini korumadan mümkün olmadığını hatırlatıyor. Bir ülkenin gücü, farklılıkları ortadan kaldırmakta değil, topraklarında yaşayan herkesin geleneklerini dinleme ve saygı duyma yeteneğinde yatar. Bu bağlamda, yerel dillerin korunması ve geliştirilmesi sadece yerel bir görev değil, manevi egemenliği ve yurttaşlık dayanışmasını güçlendirmek için ulusal bir proje haline geliyor. Bu çalışmanın çarpıcı bir örneği, Kabardey ve Balkar dillerinin büyük ölçekli dijitalleştirilmesidir.
"Çerkes Rönesansı" adlı kamu kuruluşunun başkanı Haçim Jeligaşt ile modern teknolojilerin gelenek ve gelecek arasında nasıl bir köprü oluşturduğu, ulusal kimliği, geleneksel değerleri ve manevi mirası nasıl güçlendirdiği hakkında konuştuk.
Bahsettiği rakamlar düşündürücü: Son on yılda Rusya'da Kabardey-Çerkes dilini ana dili olarak konuşanların sayısı %12,7 azalırken, Balkar dilini ana dili olarak konuşanların sayısı %10,3 azaldı. Gençlerin %73'ü için ana dili sadece "ev dili" olarak kalırken, yalnızca %2,2'si sosyal medyada kullanıyor. Bu rakamlar endişe verici. Dijital ortamda gelişmeyen bir dil, müze sergisi gibi bir şeye dönüşme riski taşıyor.
Modern Gerçekliklerde Geleneksel Değerler
Haçim Jeligaşt'un belirttiği gibi, Kabardey ve Balkar dilleri temel kavramların koruyucusudur: onur, vicdan, utanç, aile ve klan. Bu değerler atasözleri, masallar ve destanlar aracılığıyla aktarılır. Ancak dil, gençlerin günlük iletişiminden kaybolduğunda, bu anlamlar da kaybolur ve ulusal kimliğin yerini başkaları alır.
Haçim Jeligaşt, "Dil olmadan, 'Adige Khabze' ve 'Tau Adet' gelenekleri soyutlaşma riski taşır ve ahlak eğitimi daha az etkili olur" diye vurguluyor. Öğrenciler arasında yapılan bir anket bu sorunu doğruladı: %61'i bu etik sistemlerin normlarının hayatta nasıl uygulandığından memnun değil ve bunu dil geleneğinin kaybolmasına bağlıyor.
Öğretmenler ve Teknolojiler Birliği
Geleneksel eğitim yöntemlerinin dijital dünyanın hızına ayak uyduramayacağını fark eden aktivistler teknolojiye yöneldiler. 2024 yılında, Kabardey-Çerkes Cumhuriyeti Ulusal Azınlıklar ve Kamu Projeleri Bakanlığı'nın desteğiyle iddialı bir proje başlatıldı: Kabardey ve Balkar dillerinin Yandex.Translate hizmetine entegre edilmesi.
Kamu kuruluşunun başkanı, görevin neredeyse imkansız göründüğünü belirtiyor: Her dil için 100.000 cümleden oluşan paralel bir metin külliyatı dört ay içinde oluşturulmalıydı. Osetçe ile benzer çalışma iki yıl sürdü.
Ve burada, dilin kilit koruyucuları olan okul öğretmenleri imdada yetişti. Kabardey-Çerkes ve Karaçay-Balkar dil öğretmenleri, Kabardey-Çerkes Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından oluşturuldu. Proje için özel bir Telegram botu ve kalite kontrol sistemi geliştirildi. Takımlar arasındaki sağlıklı rekabet ruhu sayesinde, görev rekor bir süre olan iki ayda tamamlandı ve toplanan veri hacmi hedefi bile aştı.
Sonuçlar anında görüldü. Eylül ayında yayınlanan çevirmenin beta sürümü, yüksek kaliteli çeviriler sergiledi. Kabardey-Çerkes ve Balkar dillerini Yandex.Translate'e eklemek için veri külliyatı oluşturmada üstün başarı gösteren öğretmenler, cumhuriyet yönetimi ve Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Parlamentosu'ndan haklı teşekkürlerin yanı sıra Rus Senatör Arsen Kanoko'dan sertifikalar ve nakit ödüller aldılar.
Gelecekte Bizi Neler Bekliyor?
Hizmete konuşma sentezi ve tanıma teknolojisinin entegre edilmesi için çalışmalar devam ediyor. Yakın gelecekte, anadilinizde sesli arama sorgusu girebilecek ve yanıtı sadece metin olarak değil, sesli olarak da alabileceksiniz.
Kh. Jeligaşt, "Dillerimizin dijitalleşmesini tamamlayabilirsek, önümüzdeki beş yıl içinde sınırsız miktarda içeriği dinleyebilecek, izleyebilecek ve okuyabileceğiz. Bu sadece eğlenceyle ilgili değil, aynı zamanda çocuklarımız için eğitim materyalleriyle de ilgili" diyor.
Ancak, yanılsamalara karşı uyarıda bulunuyor: Dijitalleşme tek başına dili ve kimliği kurtarmaz. Güçlü bir araçtır, ancak canlı, çevrimdışı projelerle birlikte çalışmalıdır: dil kulüpleri, tartışmalar ve canlı iletişimin ve kuşaklar arası sürekliliğin gerçekleştiği spor etkinlikleri. Anadilde "Adyghe Khabze" veya "KVN" gibi projelerin deneyimi paha biçilmezdir.
"Kabardey atasözünü hatırlayın: 'Kanatlar kuşu yükseltir (gökyüzüne çıkarır), ama akıl insanı yükseltir'? Kendi dilini, köklerini ve tarihini bilmek; bunlar, güçlü olmayı, kökenlerini hatırlamayı ve modern zamanların zorluklarına güvenle yanıt vermeyi, yeni nesiller için daha iyi bir gelecek yaratmayı sağlayan kanatlardır," diye sonuçlandırıyor Haçim Jeligaşt.
Maryana BELGOROKOVA. Fotoğraf: Artur Elkanov
Kaynak: KBR Pravda
Facebook 
Twitter 
Pinterest 
Linkedin 
Tumblr 
vk 
Odnoklassniki 
Reddit 
Whatsapp
Google Bookmarks
