Artık Böyle Toplantılara Hazır Olmak, Hazırlanmak Gerekiyor

Moskova’da, 28 Ekim'de, Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı konutunda "Rusya Halklarının Birlik Yılı" kapsamında bir yuvarlak masa toplantısı düzenlendi. Toplantının teması, “Yüzyıllar Boyunca Rusya ile El Ele, Onur ve Şan Kazanarak” idi. 

Etkinlik, Rusya Dışişleri Bakanlığı, Rossotrudnichestvo (Rusya'nın Dış İlişkiler ve Kültürel İşbirliği Ajansı) ve Uluslararası Çerkes Derneği (DÇB) tarafından ortaklaşa düzenlendi. 

Toplantının açılış konuşmasını Rusya Federasyonu Başkanı'nın Uluslararası Kültürel İşbirliği özel temsilcisi M.E. Şvidkoy yaptı. Ardından Rossotrudnichestvo Başkanı I.Y. Çayka misafirleri selamladı. 

Sonra kimler, ne konuştular tam olarak bilmiyoruz. Eski Kabardey Balkar Cumhuriyeti başkanı Kanoko Arsen, Sokhrokov Hauti ve Necdet Abi hariç. Onları da, kendileri yayınladıkları için biliyoruz, haberlerde geçmiyor. 

Biz haberi, Rusça ve Çerkesçe yayın yapan kaynaklardan aldık. Biraz şaşırdık, çünkü böyle bir toplantının olacağını daha önce duymamıştık. Sağa sola sorduk, kimsenin haberi yoktu; duyan da çok az şey biliyordu. Haberi aldığımız kaynağa güvendiğimiz için, yayınladık. 

Bir saat sonra, Kaf Fed’in haberi “Tarihi Toplantı” başlığı ile yayınladığını gördük.

Bizim yayınladığımız haberde öyle “tarihi” olabilecek bir şey yoktu. Ama haberin iki farklı başlıkla yayınlanmasından, özellikle Rusça haberin “şanlı şerefli” başlığından işkillendik. Ancak yorum yapabilmek için elimizde yeterli bilgi veya veri yoktu. Belki de, henüz yayınlanmayan bir şeyler oldu veya konuşuldu diye düşündük ve yorum yapmadık, bekledik.

Sununda dün, Kaf Fed, toplantının ayrıntılarına değindiği bir açıklama yaptı. Meğer, planlanan, “Rusya Fırsatlar Ülkesi” gezisiymiş. Geziye Moskova ve bazı üst düzey Kaf Fed yöneticileri son anda eklenmiş. Moskova’yı DÇB başkanı Sokhroko Hauti eklemiş, “Gezi”nin başlamasından bir hafta önce, 20 Ekim’de. Ve ayrıntılı program ‘Gezi’nin başlamasından bir gün önce Kaf Fed’e ulaşmış.

Kaf Fed’in dün yaptığı açıklamada “Moskova'da gerçekleştirilecek toplantının Rusya Federasyonu tarafından belirlenen adı seyahatten bir gün önce iletilen programla öğrenildi” deniyor. 

Başlığı görünce, “Toplantının bu şekilde adlandırılmasına ilişkin rahatsızlıklarını ve çekincelerini Dünya Çerkes Birliği yöneticilerine iletmişler”. 

Ama toplantının adı ile içeriğinin birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiğini düşünmüşler. 

Çok amatörce! 

Çünkü eğer Rusya Federasyonu toplantıyı öyle adlandırmışsa, vardır bir bildiği veya niyeti. Ve toplantıda kimin ne söyleyeceği önceden bilinmediği için, toplantının “adı”nı içeriğinden ayırmak doğru değil.

Böyle bir başlık altında düzenlenecek toplantının altında “diyalog” kurmaktan başka niyetlerin - de - olabileceğini düşünmeliydiler. 

Bu nedenle toplantının tarihi çarpıtan, düzenleyicilerin Çerkes Sorunu’na bakış açılarını yansıtan “adı”nı mutlaka değiştirmeye çalışmalı, olmadı, toplantı sırasında dile getirmeli ve belki de Moskova’dan sonra, program tamamlanmadan “eve” dönmeliydiler. Böyle bir tavır, “diyalog”un sonraki aşamalarının daha doğru bir zemine çekilmesine yarardı.   

“Moskova” ve Hauti ilk defa yapmıyorlar bunu. Soçi Olimpiyatlarını protesto eylemlerinin dünyaya yayıldığı yıllarda da benzer bir “gezi” düzenlenmişti. 

Hatırlayın, 4 Temmuz 2007’de, Guatelama’da, 2014 Kış Olimpiyatlarının Soçi’de yapılması kararı alınmış, bu karar Çerkes camiasını çok rahatsız etmişti. Vatanda ve dünyanın her yerinde protestolar başladı.

2010 yılında Vencouver’da, 2011’de Londra’da: Uluslararası Olimpiyat Komitesi’nin toplandığı Park Plaza Hotel’in önünde, 2012’de, yine Londra’da, “Sochi.Park” olarak adlandırılan Olimpiyat çadırı önünde ve Berlin’de “Rus Evi”nin önünde eylemler yapıldı. 

Keza Nalçık’ta, 2012, 21 Mayıs yürüyüşünde Soçi Olimpiyatları da protesto edildi. 2014 yılında, “Maria Meydanı”nda, 200 kadar genç, “Soçi Soykırım Toprağıdır” pankartı açtılar. Bu eyleme katılan Andzor Akhokhov ile 50 kadar genç gözaltına alındı ve bir Suriye’li bir öğrenci deport edildi.

Rusya Federasyonu, Soçi Olimpiyatlarını protesto eylemlerinden çok rahatsız oldu, bütün dünyaya yayılan ve baxı uluslararası kuruluşlardan da destek alan bu tepkileri nötralize etmek, “Çerkesler de olimpiyat oyunlarının Soçi’de yapılmasından memnun” mesajı vermek için, 16 Ekim 2013’te, yine Uluslararası Çerkes Derneği ( DÇB ) eliyle, “Kuzey Kafkasya Turu” başlıklı bir gezi organize etti. “Gezi”ye, Türkiye, Suriye, Ürdün, Almanya, ABD ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden gelen bir grup Çerkes “temsilci” katıldı. 

O heyetteki temsilcilerin programdan haberleri var mıydı, bilmiyorum; ama Olimpiyatlardan sorumlu Başbakan Yardımcısı Dmitry Kozak ile de görüştüler ve Kozak bu görüşmede, Çerkes kültürünün olimpiyatlarda “geniş şekilde” sunulacağı sözünü verdi. Tabii sözlerin çoğu tutulmadı, ziyaret, Rus medyasında “diaspora Çerkesleri Soçi olimpiyatlarını destekliyor” diye verildi, amaç hasıl oldu.  

Şimdi, 13 yıl sonra, 28 Ekim’de, yine bir gezi planlandı, “Rusya, Fırsatlar Ülkesi” başlığı altında ve Uluslararası Çerkes Derneği ( DÇB ) eliyle. Yine geziye bir “görüşme” veya “toplantı” eklendi ve basına başka bir adla, “Asırlar Boyunca Rusya ile El Ele, Onur ve Şan Kazanarak" diye sunuldu, dünyaya “Çerkesler bizimle, biraz sorunlar var, ama hayatlarından memnunlar” mesajı verildi.

Buna izin vermemek gerekiyordu!

Elbette Rusya ile “Çerkes Sorunu Üzerine” diyalog kurmak gerekiyor ve bu diyalog, eşitler arası bir diyalog olmayacaktır. 

Çünkü eşit değiliz. 

Hayal kurmaya gerek yok: Rusya Federasyonu güçlü bir devlet ve bizim, Çerkes Sorunu’nun çözülmesinin kendilerinin de çıkarına olacağına Rusya Federasyonu’nu ikna etmemiz gerekiyor.  

Ama diyalog, öyle “geçerken uğradık” tadında da olmamalı. Adı konulmalı. 

2011 yılında, yine Moskova’da, Duma’da, böyle bir toplantı olmuştu. Heyetimizin Rusya Federasyonu Dışişleri Komitesi ile görüştüğü o toplantıya Çiçek Chek hanım da katılmıştı. 

Toplantıdan sonra hem Çiçek hanımla bir röportaj yaptım hem de toplantıya katılan rahmetli Ömer ( Tamzok ) Abiyle uzun uzun konuştum. 

Ömer Abi’nin anlattığına göre, Rusya Dışişleri yetkilisi açılış konuşması yaptıktan sonra, heyetteki tek kadın olduğu için, ilk sözü Çiçek hanıma vermiş, ama Çiçek hanımın konuşmasından rahatsız olduğu için toplantıyı bitirmişti.

Ömer Abi, “tarihi bir fırsat”ı kaçırdık dedi.  

Gerçekten de Çiçek hanımın dili, konuşması ve yazılı sunumu Duma’da yapılan bir toplantı için uygun değildi. 

Diyalog kurmak istiyorsanız, karşınızdakinin hassasiyetlerini ve kırmızı çizgilerini de dikkate almalı, “yapılabilir” olanlara yoğunlaşmalısınız.  

Hoşumuza gitmese de, “Soykırım”, Rusya Federasyonu’nun kırmızı çizgisidir. Sadece Rusya Federasyonu değil, tarihi gerçekler ne olursa olsun, hiçbir ülke “soykırım” ile suçlanmak istemez. 

Bu nedenle Türkiye, uzun yıllar Ermenistan ile diyalog kurmadı. 

Yine bu nedenle, Paşinyan, inkar etmiyor, ama “Soykırım bugün gündemimizde değil; öncelikle komşularımızla ilişkilerimizi geliştirmek; hayali değil, gerçek Ermenistan’ı inşa etmek ve güçlendirmek istiyoruz” diyor. Bu uğurda, daha düne kadar “tarihi Ermeni toprağı” dedikleri Karabağ’ın, Azerbaycan’a ait olduğunu bile kabul ettiler.  

Keza neredeyse beş yıldır savaşan Ukrayna ile Rusya, belki de barışa gidecek yolda adım adım yürüyorlar. Esir değişimi yapıyor, bazı stratejik tesisleri vurmama konusunda anlaşmaya çalışıyorlar. Hatta geçen hafta, Trump’ın eşinin arabuluculuğu ile Zaporojye’de küçük bir kasabada yaşlıları, kadın ve çocukları tahliye etmek için ateşkes yaptılar.

Bu nedenle, toplantıda Çerkes Soykırımı neden dile getirilmedi eleştirisini gerçekçi bulmuyorum. Elbette Rusya Federasyonu tarihi doğru okusa ve Soykırımı tanısa, işimiz kolaylaşır ve Çerkes Sorunu çözülür. Ama “önce soykırımı tanısın” beklentisi ile de diyalog kurulmaz.  

Özetle: 

Rusya Federasyonu ile diyalog kurulması, önemli. Ve küçük bir azınlık dışında, kimse Rusya ile diyalog kurulmasını eleştirmiyor. Tarihin çarpıtılmasından, buna bir tepki gösterilmemesinden ve toplantının kamuoyuna-basına sunum şeklinden rahatsızlar. Böyle bir masadan Çerkes Sorunu’na çözüm çıkmayacağını düşünüyorlar. 

Bu, Rusya-Rus düşmanlığı değildir. 

Elbetteki Rusya ile savaş halinde olan güçleri ve devletleri desteklemek, Rusların kanında veya geninde kötülük aramak, Rus olan herşeyden nefret etmek “Rusya Federasyonu ve Rus düşmanlığı”dır. 

Ama her eleştiriyi böyle damgalamak doğru değil. Ben, mesela Türkiye’yi de eleştiriyorum ve değiştirmek istiyorum. Ben Türkiye veya Türk düşmanı mıyım? 

Diyalog kurabilmek için muhattabın kırmızı çizgilerini bilmek ve birlikte yaşama, sorunları birlikte çözme iradesine sahip olmak gerekiyor. 

“Rusya’nın tasını tarağını toplayıp, Çerkesya’dan, hatta Kafkasya’dan çıkmasını veya defolmasını” istemek hem gerçekçi değil; hem de bu kafayla gidersek Rusya Federasyonu bizimle diyalog kurmaz, ‘iyi hadi gel de kov’ der. 

Çiçek hanımın yaptığı konuşma ve yazılı sunum, gururumuzu okşasa da, bu anlama geliyordu, bu nedenle sunum sonrası toplantı ve diyalog bitti. 

Rusya’nın Çerkes Sorunu’nu çözmek için düzenlemediğine inansam da, eksik ve yanlışları olsa da Moskova toplantısının başlangıç olabileceğine, Çerkes halkının yararına kazanımlara dönüştürülebileceğine inanıyorum. 

Bunun için, artık böyle görüşmelere hazır olmak, hazırlanmak ve işe tüzükten başlamak gerekiyor. 

Gittiniz ve bir kez daha gördünüz işte:

Çerkesleri muhattap alanlar, sizinle “Kuzey Kafkasya“nın sorunlarını konuşmuyor, Anavatan Gezisi’ne Osetya’yı, Abhazya’yı ve Çeçenistan’ı... dahil etmiyorlar. Çünkü, Çerkes’in Adığe olduğunu biliyorlar. 

Kaf Fed de artık bir “Çerkes ( Adığe )" Örgütü olmalıdır.  

Hatko Schamis

7 Kasım 2026