“Çerkes Deli Balı”

Bu sahne, M.Ö. 1. yüzyılın 60'lı yıllarından. Savaş deneyimli Roma lejyonları, Kafkas Dağları'nın zorlu dağ geçitlerinden geçiyor. Önlerinde bilinmezlik, arkalarında Büyük Pompei'nin şöhreti var. 

Ancak "düşman", açık bir çatışmaya girmek istemiyor. Kılıçlar ve oklar yerine, Romalıların hiç beklemediği bir silahı kullanıyorlar: bal. 

Ancak bu, sıradan bir bal değil, "deli" bal (Yunanca: _meli mainomenon_). 

Bu, tatlı bir nektarın ölümcül bir silaha dönüşerek tüm bir orduyu yok etmeye nasıl yaklaştığının hikayesi.

M.Ö. 66-65 yıllarında, ünlü komutan Gnaeus Pompeius Magnus, Pontus Kralı Mithridates VI ile savaş halindeydi. Düşmanını takip eden Romalılar, Kolkhis topraklarına ve daha sonra Kafkas Dağları'nın dağlık bölgelerine kadar ilerlediler. Burada, Roma'ya boyun eğmek istemeyen savaşçı kabilelerle karşılaştılar.

Bu kabilelerden biri, Kolkhis'in dağlarının yukarı bölgelerinde yaşayan Heptakomi kabilesiydi (kelimenin tam anlamıyla "yedi köy"). Roma lejyonlarıyla açık savaşta baş edemiyorlardı, ancak topraklarını Romalı istilacılardan çok daha iyi biliyorlardı. Ve bir planları vardı.

Dağ Yolunda Tuzak

Antik Yunanlı tarihçi Strabon (M.Ö. 64 - M.S. 24 civarında), "Coğrafya" adlı eserinde bu olayı ayrıntılı olarak anlatır. Roma ordusu, Heptakomi topraklarındaki dağlık bir bölgeden geçerken, dağlılar "yollara sarhoş edici bal dolu kaplar yerleştirirler". Silahlı bir pusu kurmak yerine, sadece düşmanın önüne bir ikram bırakırlar.

Yorulan ve aç kalan Roma askerleri, balı büyük bir iştahla yerler. Bazıları biraz, bazıları ise çok daha fazla yer. Ve garip şeyler olmaya başlar.

"Az yiyenler, şiddetle sarhoş olmuş gibiydiler, çok yiyenler ise deli gibiydiler, bazıları hatta ölüme yakın görünüyordu. Birçok kişi, yenilgiden sonraki gibi bir halde yatıyordu ve hepsi çok moralsizdi."

Romalılar bilinçlerini kaybeder, kusma ve ishal başlar, kimse ayakta duramıyordur. Disiplin ve düzene alışmış lejyonlar, çaresiz bir kalabalığa dönüşmüştü. Ve o zaman Heptakomi'ler saldırıya geçti.

Strabon, dağlıların "baldan sarhoş olmuş ve bilinçlerini kaybetmiş Roma askerlerine saldırdığını ve onları kolayca öldürdüğünü" belirtiyor. Tarihçiye göre, üç manipül - yaklaşık 600 kişi öldü. Bu, Roma ordusu için önemli bir kayıptı, ancak daha da önemlisi, aşağılayıcı bir kayıptı. Düşmanı yenen kılıç değil, bir tatlıydı.

Bu Ne Tür Bir Bal?

"Sarhoş edici" veya "deli" bal nereden geldi? Cevap, botanikte yatıyor. Kafkas Dağları'nın (ve sadece orada değil) dağlık bölgelerinde, rododendron (özellikle Rhododendron luteum ve Rhododendron ponticum) ailesine ait bir bitki yetişir. Bu bitkinin nektarı toksinler içerir: grayanotoksinler (andromedotoksin). 

Arılar bu nektarı toplar ve bal üretir. Bu bal, arılar için zararsız olsa da, insanlar ve hayvanlar için gerçek bir zehirdir.

"Deli baldan" zehirlenmenin belirtileri günümüzde de bilinmektedir:

* baş dönmesi ve yönelim kaybı;

* mide bulantısı, kusma, ishal;

* halüsinasyonlar ve delilik;

* bilinç kaybı;

* ciddi durumlarda - nöbetler ve ölüm (büyük miktarlarda tüketildiğinde).

İlginç bir şekilde, bu balın küçük dozlarda tüketildiğinde hafif bir sarhoşluk ve öfori yarattığı bilinmektedir. Bu nedenle, geçmişte uzun zamandır alkollü içeceklerin yapımında kullanılmıştır. 

Adigeler ve diğer Kafkas halkları, oldukça tehlikeli olabilen buzzu (Adıgece: щуатэ) yaparlardı.

Adige İzleri: Sadece Heptakomi'ler Değil

Strabon, Heptakomi kabilesini özel olarak tanımlasa da, bu hikayenin doğrudan Adığelerin atalarıyla ilgisi vardır. Çünkü "sarhoş edici bal", Kafkasya'da çok eski zamanlardan beri bilinmekteydi. Antik yazarlar, bu bölgelerde "krizlere ve letarjiye neden olan" bir balın üretildiğini ve bunun Yunanistan ve Roma'ya ihraç edildiğini defalarca belirtmişlerdir (Aristoteles ve daha sonra Roma yazarı Claudius Aelianus bu konuda yazmıştır).

Dahası, Adığe kabileleri (Meotlar, Kerketler, Zihler), yüzyıllar boyunca zehirli rododendron'un yetiştiği aynı bölgelerde yaşamışlardır. "Kötü balın" özelliklerini ve bunu kendi amaçları için kullanmayı çok iyi biliyorlardı. Adığeler hala "rahatladı, umursamaz hale geldi anlamında bu kelimeyi "бэлэрэгъыгъэ" kullanıyorlar.  Bu kelimenin kökeninde Türkçe "bal" kelimesi bulunmaktadır. Bu, bir dilbilimsel kanıttır.

Bu, "baldan kaynaklanan sarhoşluk" halinin yerel halklar tarafından iyi bilindiğinin bir kanıtıdır.

Pompeius'un lejyonları ile ilgili olay, sadece antik tarihten ilginç bir anekdot değil, aynı zamanda yerel özellikler ve doğa bilgisinin, askeri üstünlüğü nasıl telafi edebileceğinin çarpıcı bir örneğidir. Dünyayı fetheden Romalılar, tanımadıkları tatlı bir lezzetin etkisiyle yenildiler.

Tarihçiler için bu olay, aynı zamanda şu konuyu da belgeliyor olması açısından değerlidir: Kafkasya'da arıcılık, M.Ö. 1. yüzyılda bile var olmuş ve gelişmişti. Hatta yerel kabileler sadece bal toplamıyor, aynı zamanda onun özelliklerini, özellikle de toksik olanları da çok iyi biliyordu.

Günümüzde "deli bal", Türkiye ve Kafkasya'daki özel çiftliklerde bulunabilen egzotik bir ürün haline geldi. Ancak tarih, bu balın bir Roma lejyonerinin hayatına mal olabileceği zamanları da hatırlatıyor. Bu, doğanın bazen her orduya karşı daha güçlü olabileceğinin bir hatırlatıcısıdır.

Kullanılan Kaynaklar:

  * Strabon. "Coğrafya" (17 cilt). (11-12. ciltler)

  * Aristoteles. "Hayvanların Tarihi".

  * Klaudius Aelianus. "Hayvanların Doğası Hakkında".

  * P.W. Outley. "Adige'de Arıcılık Tarihine Dair".

Адыги. Ru