“Deli Fuad Paşa”

#14203 Ekleme Tarihi 19/11/2026 03:39:00

1877-1878 Rus-Osmalı Savaşı Rus tarihsel hafızasında, Bulgaristan'ı özgürleştiren Rus askerleri ve II. Alexander İmparatoru imgeleriyle sıkı bir şekilde bağlantılıdır. 

Ancak, cephenin diğer tarafında da önemli ve sıra dışı figürler vardı. Bunlardan biri, Çerkes kökenli, Osmanlı İmparatorluğu mareşali Deli Fuad Paşa (1835-1931)'dır. 

Çağdaşları tarafından "Elena Kahramanı" olarak anılan, aynı zamanda "deli" olarak da nitelendirilen Fuad Paşa, duruşu ve dürüstlüğüyle tanınmıştır. Hayatı, silahlarla Rus ordusuna karşı duran, aynı zamanda Rus İmparatoru tarafından kişisel olarak ödüllendirilen ve hayatı boyunca tarihi vatanı olan Çerkeya'nın özgürlüğü için mücadele eden biridir.

Kökenleri ve Kariyerin Başlangıcı

Fuad Paşa, 1835 yılında Kahire'de soylu bir Çerkes ailesinde doğdu. Babası Hasan Paşa, müfettiş olarak Sudan'da görev yapan bir mareşaldi. Kahire'de (bazı kaynaklara göre İstanbul'da) askeri eğitim alan Fuad, Mısır ordusunda görev yapmaya başladı ve albay rütbesine yükseldi. 1869 yılında Osmanlı hizmetine geçti. 1870'lerin başlarında, deneyimli ve cesur bir subay olarak ün kazandı, Kerkük ve Karadağ'daki isyanların bastırılmasında görev aldı.

"Elena Kahramanı": 1877-1878 Savaşı

Fuad Paşa'nın yıldızı, 1877-1878 Rus-Osmanlı Savaşı cephesinde parladı. 26 Temmuz 1877'de, Elena (günümüzde Bulgaristan'daki Elena şehri) yakınlarındaki savaşta Osmanlı ordusuna komuta etti ve Rus birliklerine karşı zafer kazandı. Türk kaynaklarına göre, bu savaşta Fuad Paşa, saldırıyı bizzat yönetti, 11 top ve 156 esir ele geçirdi. Bu başarısından dolayı "Elena Kahramanı" olarak anıldı ve 1878'de mareşal rütbesine yükselerek bir kolorduya atandı.

Aynı dönemde, "Deli" lakabının da kesinleştiği düşünülmekte. Türk biyograflarının belirttiğine göre, Fuad Paşa bu lakabı deliliği nedeniyle değil, olağanüstü cesareti ve dürüstlüğü nedeniyle aldı. Sultanı çevreleyenlerden farklı olarak, "düşündüğünü olduğu gibi söylemekten çekinmiyordu".

Diplomat ve Rus Nişanlarının Sahibi

Rusya ile savaşta yer almasına rağmen, Fuad Paşa'nın Osmanlı sarayındaki kariyeri devam etti. Sultanın generali olarak atandı ve 1883'te, Osmanlı İmparatorluğu'nu Rus İmparatoru III. Alexander'ın Moskova'daki taç giyme töreninde temsil etti. Bu diplomatik olay, o dönemdeki politikanın ne kadar karmaşık ve çok yönlü olduğunu göstermekte: dün savaşta karşı taraftan olan biri, bugün taç giyme töreninde resmi bir konuk olabilmekte.

Neredeyse on yıl sonra, 1892'de Fuad Paşa, Rusya tarafından Aziz Alexander Nevsky nişanı ile onurlandırıldı ve 1893'te bu nişana elmas takılar eklendi. 

1894'te, yeni İmparator II. Nikolay'ı tahta çıkışı ve evliliği nedeniyle tebrik etmek için bir kez daha Rusya'ya, bu sefer özel elçi olarak gitti. 

Bu olaylar, özellikle Rus okuyucular için önemli: çünkü imparatorluklar arasındaki keskin çatışmaların yaşandığı bir dönemde bile, diplomasi kanallarının ve kişisel ilişkilerin var olduğunu hatırlatır. Çerkes kökenli, Osmanlı hizmetindeki bir mareşal, Petersburg'un üst kademelerinde yer bulabilmekteydi.

Muhalif ve "Düşman" Abdülhamid

Ancak, saraydaki kariyeri, Fuad Paşa'yı Sultan'a sadık hale getirmemiş. Aksine, Sultan Abdülhamid II'nin otoriter rejimini açıkça eleştirmiş. Sultanın sabrı 1902'de tükenmiş ve Fuad Paşa Şam'a sürgüne gönderilmiş. Sadece 1908'deki Jön Türk Devrimi'nden sonra, aktif siyasete geri dönebilmiş. "Doğrucu" olarak ünlenmiş, monarşa yüzüne dürüstçe konuşan bir figür olması, onu Çerkes topluluğunda en saygı duyulan kişilerden biri yapmış.

Çerkes Diasporasının Liderinden Biri

Sürgünden döndükten sonra, Fuad Paşa kendini Çerkes diasporasının hizmetine adamış. 1908'de İstanbul'da kurulan "Çerkes Teavün Cemiyeti"nin kurucularından ve liderlerinden biri olmuş. 1912'de, "Özgürlük ve Uzlaşma" adlı liberal partinin liderliğini yapmış ve 1915'in Eylül ayında, "Kafkas Bağımsızlık Komitesi"nin başına geçerek, "özgür ve birleşik bir Kafkas" idealini hedeflemiş. 

Liderliği altında, Almanya ve Avusturya-Macaristan'a delegasyonlar göndererek, Kuzey Kafkasya'nın bağımsızlığı projesi için destek sağlamaya çalışmış. 

1921 yılında, yaşlılığına rağmen, Deli Fuad Paşa İstanbul'da tüm Çerkesleri bir araya getiren bir kongre düzenler; bu, dağınık diaspora güçlerini birleştirmeye yönelik bir girişimdi. Rus okuyucular için, faaliyetlerinin bu yönü özellikle önemlidir: çünkü Çerkes göçmenlerinin Osmanlı İmparatorluğu'ndaki varlığının pasif bir kitle olmadığını göstermektedir. Temsilcileri sadece orduda görev yapmıyor, aynı zamanda tarihi vatanlarına özgürlük getirmeyi amaçlayan siyasi örgütler de kuruyorlardı.

Deli Fuad Paşa, 17 Nisan 1931'de İstanbul'da 96 yaşında hayatını kaybetti. Hayatı, Osmanlı İmparatorluğu'nun en yüksek askeri rütbelerine ulaşmış olmasına rağmen, saray sisteminin bir parçası olmak yerine, bu konumunu Çerkes halkının çıkarlarını savunmak için kullanan bir insanın hikayesidir. 

Rus okuyucular için biyografisi, öncelikle 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'na "farklı bir açıdan" bakma fırsatı sunması açısından ilgi çekicidir; bu, aynı zamanda Rusya ile kişisel bağları olan, ödüller ve diplomatik görevlerle onurlandırılmış, yetenekli ve cesur bir rakibin gözünden bakmaktır. Ayrıca, Deli Fuad Paşa'nın onlarca yıl boyunca Çerkes diasporasının en parlak ve tutarlı savunucularından biri olduğu gerçeğini hatırlatmaktadır.

Адыги. Ru

Çerkesya Araştırmaları Merkezi-ÇAM
Diğer Haberler
  • facebook sharing buttonFacebook
  • twitter sharing buttonTwitter
  • pinterest sharing buttonPinterest
  • linkedin sharing buttonLinkedin
  • tumblr sharing buttonTumblr
  • vk sharing buttonvk
  • odnoklassniki sharing buttonOdnoklassniki
  • reddit sharing buttonReddit
  • whatsapp sharing buttonWhatsapp
  • googlebookmarks sharing buttonGoogle Bookmarks