add share buttons
Share Button

 

HALKIMIZIN İSMİ İLE İLGİLİ

Bugün için Çerkes (Adıge) ismi, resmi olarak Kafkas savaşlarında sağ kalıp, Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nde Psıj (Kuban) kıyısında oturan az sayıda Adığeler tarafından kullanılmaktadır. Adığe kabilelerinden Kabardeyler ile Besleneyler her yönüyle, dil dahil birbirlerine çok yakındır. Bu iki kabiledir Kafkas savaşının bedelini ilk önce ödeyenler. Psıj ırmağının sağ yakasında yerleşik olarak yaşayan Besleneyler yazılı kaynaklara göre 70 – 100 bin nüfusa sahiptiler. Besleneylerin pşıleri (prensleri) Kanokua’lardı. Onlardan sonra Şolekhu’ler, Beçmırze’lerdir. Köy yerleşim yerleri sayısı 100’ün üzerindeydi. Bu gün Besleney köyü olarak kalan sadece dört tanedir.

Kafkas savaşı yayılana kadar, Kabardeyler ile Besleneyler birbirlerine yakın yerlerde yaşadılar. Onların birbirlerinden uzaklaşmalarının başlangıcı 1774 yılıdır. Yurdumuzu Rusya ile Osmanlının paylaştığı dönem. (Böyle bir şeye hakları olmamış olsa da)
Hangeriy’in yazmış olduğu «Çerkesya ile ilgili notlar» kitabında Hadokşokua, Kasey, İslam, Hamırza, Ajgeriy, Keysin, Beslenıkua sülale isimleri yer alıyor. Kitapta geçen köy isimlerin bazıları, bu gün için cumhuriyetimizde Adığe köy isimleri olarak yer almaktadır. Jakue (Alaskırey) Aliberdıkua (Hağundukuey), Habaz (Kaseyhable), Zeyikua (Hadıkşukuey) İncıjışhua (Belenıkuem yi kuaje). Bugün bir çok Pşı ve worklerin isimleri yer ismi olarak veya soy ismi olarak kullanılmaktadır: Aşabe, Aşabe pınarı, Şıpşırıkue, Karmızey hable, Berzegen xable, Şıd’lerin toprağı, başkaları da. En çok şu sülale isimleri korundu: Vıkhğ, Tau, Jeraştı, Aleskır, Tıj, Djate, Der, Djatej, Hağundokua, Toktamış, Şıd başkaları da.
Karamırza Ali’den başlayarak Hatokşokua Muhamed Aşe, Kasey İsmail, Hamırza kardeşler, Ajgeri Kuşıku başka bir çokların isimleri unutulmadı bu güne kadar. Bunlar at sırtında savaşın içerisinde yaşamlarını sürdürdüklerini bir çok ağıtlarda geçiyor.

Bugüne kadar cumhuriyetimizdeki Adığeler «Hajret», «Kabardey Hajret» diye nitelendiriliyor. Onlar canlarını Adığe halkı için vermediler mi? Öyle insanlara «Hajret» denirse, savaştıkları vatan için «Hajret» denirse geriye ne kalıyor? Onlar yiğitçe savaşmaları dışında saklanarak, kendi canlarını kurtarmak için Psıj’ı geçip gelmediler. Bu günkü Çerkesya’daki Adığeler kendilerini hiçbir zaman kabardey olarak nitelendirmediler. Bizde Besleney köyü de vardır, Şapsığların önderi Abatlerin köyü olan Ersakon (Abate Hable) vardır. Sülale isimlerden bahsedersek bir çok Adığenin izine rastlanır: Mamxağ’ler ,Aguey’ler, Vepsıne’ler, Hatıkuey’ler , Cemguy’ler,Jane’ler.

2010 yılında yapılacak nüfus samında Rusya Federasyonu’nda yaşayan Adığelerin Çerkes olarak yazılmasıyla ilgili bir çok şey yazılmıştır. Dünyanın birçok yerinde yaşayıp kendimizi Adığe olarak tanımlıyorsak, aynı dili konuşuyorsak, hepimiz Adığeyiz.
Başka milletler, dünyadaki bütün Adığeleri Çerkes olarak, ülkelerini de Çerkesya olarak tanımlamaktadır. Bu günkü Çerkes ismi çok eskiden beri Adığelerden «Kerket» diye bahsedildiği döneme dayandırıldı düşüncesi de vardır. Bu gün canları da yüreklerine vatanlarına dönük 50 nin üzerinde ülkede yaşayan Adığeleri herkes Çerkes halkı olarak bilirler.
Eski uluslar ve büyük uluslar birçok kabileden oluştuğu bilinir.
Bizde, Kabardey, Besleney, Abzeh, Cemguy, Janey, Hatıkuay, Bjeduğ, Mahoş, Mamxağ, Hımış, Natuhay, Şapsığ dediğimiz kabile isimlerden oluşan birçok diyalektimiz vardı.
Bilim adamları, çok diyalektli olan halkların en eski ve gelişmiş ulus olduğu görüşündeler.
Çerkes ismi de buna uygun düşmektedir.
Dünyadaki demokratik gelişmeler, farklı yerlerde yaşıyor olsak da, ulusal sorunlarımızı konuşmaya, ulusal ismimizi almamıza olanak vermektedir. Bu konuyu düşünüp gündeme getirenler, doğru ve samimi güzel düşünceleriyle halkımızın geleceği için uygun olacağını umuyorlar. Onun için saygı duyulmayı hak ediyorlar.
Şunu da hatırlatmak isterim, ХVI. Yy’da Moskova ya giden Adığe Prensleri için Çerkesya’dan geldiği söylenmiştir. O zamanlar Çerkesya denen yer Karadeniz kıyısında oturan Jeney Adığe prensliğinden başlayarak, Kabardey’in doğusuna kadar olan yeri kapsıyordu. Hiçbir ulus yoktur, kendilerini isimlendirdikleri ile ülke isimlerinin aynı olduğu.
Buda bir xabzedir.

TEMIR Pae
Karaçay-Çerkes Cum.Sosyal Araştırma Enstitüsü
Adıgebze Bölüm Başkanı
Çeviri: BEŞTO Yılmaz Beştepe
06/01/2018

Share Button

Yanıt ver

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Translate »
Loading...