Rusya ile Batı’nın Ukrayna’daki Savaşlarının Nedenleri -2-

#14193 Ekleme Tarihi 17/11/2026 08:26:28

Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş üzerinde konuşurken yapılan en önemli yanlış, savaşın Rusya’nın Ukrayna’ya saldırması ile başladığını sanmaktır. 

Bu bakış açısı, savaşın nedenleri üzerine düşünmemizi zorlaştırdığı gibi, nasıl biteceğini öngöremememize, nerede konumlanacağımıza doğru karar veremememize neden olacaktır, olmaktadır. 

Mesela, 2022 yılında savaş başladığında, birilerinin, uzun zamandır Rusya üzerine negatif düşünmelerinin de etkisiyle, hızla “Rus saldırganlığı”nı kınamalarının nedeni budur. 

Ben ise, daha 2015 yılında savaşın yaklaşmakta olduğunu; “savaşa” karşı olduğumu, ama savaştan mutlaka bizim de etkileneceğimizi, bu nedenle hazırlık yapmamız gerektiğini söyledim. 

Nasıl bir hazırlık? 

Öncelikle savaşın neden çıktığını araştırmalı, sonra, savaşın ve taraflarının söylemlerinin, propagandalarının ve manipülasyonlarının bize verebileceği zararı öngörmeli, buna karşı önlem almalıydık. 

Benim savaşı değerlendirirken, aklımdan çıkarmadığım bir ilkem var: “Savaş, siyasetin başka araçlarla devamından başka bir şey değildir”. 

Prusyalı general ve askeri uzman Clausewitz tarafından söylenen bu sözle anlatılmak istenen, savaş, siyasetten bağımsız bir amaç veya bir delinin işi değildir. Bir terörist bir prensi öldürdüğü için çıkmaz.

Devletler ve/veya siyasi aktörler, ulaşmak istedikleri siyasi hedeflere diplomasi ve müzakerelerle ulaşamadıklarında askeri güce başvururlar, başvurabilirler. 

Yani, her savaşın siyasi bir amacı-hedefi vardır. Ve her savaş, tarafların siyasi hedefleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle, “Rusya, Ukrayna’ya saldırdı”, “Rusya, emperyalist işgalci” gibi değerlendirmelere, itibar etmedim. Bkz. ( İnsanlığı ve Çerkes Halkını Ukrayna'dan Tehdit Eden Savaş! Hatko Schamis )

“Mağdur” ilan edilen Ukrayna’yı desteklemedim, destek olarak anlaşılabilecek tavırları ve “Çerkesya Taburları” gibi girişimleri eleştirdim. 

Rusya’yı eleştirmeye, hatta suçlu ilan etmeye hazır “tarihsel hafızam”ı bu işin içine karıştırmamaya, “Çerkes halkı bu savaştan nasıl en az zararla çıkabilir?” üzerinde düşünmeye çalıştım. 

İsterdim ki, kurumlarımız da tehlikenin farkına varsınlar, ortak bir tavır geliştirsinler. Olmadı! Ve hem geçmişe bakış açımız hem de gelecek kurgularımız bu savaştan etkilendi. 

Mesela, Rusya-Ukrayna savaşı başlayıncaya kadar, genellikle “Rus-Çerkes savaşı “Çarlık Rusya’sının sıcak denizlere ulaşmak istemesi nedeniyle çıktı” der; ama başta İngiltere olmak üzere, dönemin diğer büyük güçleri Fransa ve Osmanlı devletlerinin savaşın seyri üzerindeki rollerine de değinirdik. Ama artık, çoğunlukla “Çarlık Rusya’sının emperyalist ihtirasları”ndan bahsediyor; savaşın seyri, kayıpları ve trajik sonuçları üzerinde büyük rol oynayan diğer emperyalist güçlerin aynı ihtiraslarını ve kışkırtmalarını görmüyor, dile getirmiyoruz. Çünkü, Batı’nın propagandası bizi de etkiliyor ve Batı’nın hoşuna gitmeyecek şeyler söylememeye çalışıyoruz. 

İşte “Rusya-Ukrayna savaşına hazırlanmamız gerekirdi” dememin bir nedeni buydu: “Rusya-Ukrayna” savaşının zihinsel dünyamıza ve bakış açılarımıza etkilerinin olacağını hatırlatmaktı. 

Diğeri, Ukrayna için ölmekten, savaşı vatan topraklarına taşımaktan ve büyük emek vererek meşrulaştırdığımız “Çerkesya” vizyonuna zarar vermekten başka bir işe yaramayacak, “Çerkesya Taburları” gibi bir girişimlerin önünü almaktı.

Sadece yazmadım, özel sohbetlerimde ilgili kişileri uyardım: “Diasporayı yanlış tahlil ediyorsunuz, buradan kimse savaşa gitmez” dedim. Ama onlar, sanki efsunlanmış gibi, savaşın 2024 yılında Rusya’ya taşınacağına, ikinci cephenin açılacağına ve Rusya Federasyonu’nun mutlaka dağılacağına inanıyorlardı. 

Ne oldu? Gürcistan ikinci cepheyi açmadı, hatta Gonçerenko bile artık Zelensky’i “savaşı gereksiz yere uzatıyorsun” diye eleştiriyor. Ve dünya, Rusya’nın taleplerini görüşüyor.     

Rusya-Ukrayna savaşı neden başladı?

Varşova Pakti’nın dağılması ve Sovyetler Birliği’nin çökmesi sonrası dünyada yeni bir düzen kurulmuştu: Bu “tek kutuplu dünya düzeni”, ABD’nin liderliğindeki ‘Batı’nın hegemonyası demekti. 

Dünyayı kendi çıkarlarına göre design ediyor, karşı çıkanı tasfiye ediyorlardı. 1991’den beri bir düzine ülkeye saldırdılar, milyonlarca insanı öldürdüler.

Rusya Federasyonu, karşı çakacak gücü olmadığı için, “dost”larının başına bombaların yağmasını bile sessizce izledi. Cılız itirazları ciddiye alınmadı ve Batı’nın silahlı örgütü NATO, genişledi.

Putin iktidara geldikten sonra, biraz toparlandı. Hem sıranın kendisine geldiğini görüyordu hem de kendine güveni arttı. 

Türkiye’de 1954-1956 ve 1974-1977 yılları arasında CİA Ankara İstasyon şefi olarak görev yapan Paul Henze, 1985 yılında, Sovyetler Birliği’nin çökeceğini ve altından Türk Cumhuriyetlerinin çıkacağını öngörmüştü. CİA ve ABD Ulusal Güvenlik Konseyi ( NSC ) bünyesindeki çalışmaları sırasında Kafkasya ( özellikle Çerkesler ve Çeçenler ) ile Orta Asya’daki Türk halkları üzerinde yoğunlaşmış, “Sovyet sisteminin dağılmasını hızlandıracak temel dinamik, bu bölgelerdeki etnik milletçilik ve direniş olacaktır” demişti. 

Uzun yıllar istihbaratta çalışan Putin’in bunu bilmemesi mümkün değildi. Bu nedenle önce “içerideki sorunları” halletti: Çeçenistan direnişini ezdi, sonra Rusya Federasyonu halklarının kazanımlarını, ama özellikle siyasi iradelerini temsil mekanizmalarını tırpanladı. 

Pragmatik bir Rus ve Rusya milliyetçisi olan Putin, Rusya’nın bir ulus devlet olamayacağını, Rusya Federasyonu’nda, 2021 nüfus sayımına göre, 25 milyon; etnik kimliğini belirtmeyenler de hesaba katılırsa, 40 milyon etnik Rus olmayan kişinin yaşadığını biliyor. 

Bir de tabii, 70 yıllık bir sosyalizm deneyimi var. 

Bu nedenle, Rusya Federasyonu’nu, “çok uluslu, çok dilli ve çok kültürlü bir federal devlet” olarak tanımlıyor. 

Rus olmayan halklara kültürel kimliklerini yaşayabilecekleri, sergileyebilecekleri bir alan açıyor; ama aynı zamanda Rusya kimliğini ve “Rusyalılık” bilincini güçlendiriyor. 

“Rus olmayabilirsin, ama Rusya Federasyonu’ndan ayrılamazsın, ayrılmak isteyecek kadar güçlü bir siyasi topluluk olamazsın” diyor. 

2007 yılında dışarıya yöneldi Putin. İlk olarak 2007-Münih Güvenlik Konferansı’nda itirazını yüksek sesle dile getirdi: tek kutuplu dünya düzenini eleştirdi, NATO'nun genişlemesine ve ABD'nin askerî üstünlüğüne itiraz etti. Batı’nın, 1997'de kurulmaya çalışılan karşılıklı güvenlik anlayışını istismar ettiğini söyledi. Rusya’nın dünyadaki çıkarlarından ve güvenlik kaygısından bahsetti.

Daha sonra, 2008 yılında, dönemin Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev de Avrupa için yeni bir güvenlik anlaşması önerdi. 

Yani Rusya'nın Avrupa güvenlik mimarisini değiştirme isteği veya talebi, Ukrayna savaşından çok daha önce gündeme geldi. 

1997 yılında imzalanan “NATO-Rusya Kurucu Senedi”nde, taraflar birbirlerini düşman olarak görmediklerini ilan etmiş, Avrupa'da ortak ve kapsayıcı bir güvenlik düzeni üzerine anlaşmıştı. 

Ama NATO sözünü tutmadı. 

1999 yılında, Polonya, Macaristan ve Çekya, Rusya’nın itirazlarına rağmen NATO’ya katıldı.

Aynı yıl, 1999’da, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin açık bir askerî müdahale yetkilendirmesi olmadan Yugoslavya'yı bombaladı. Rusya bunu uluslararası hukuk ve kendi güvenlik çıkarları açısından tehlikeli bir emsal olarak gördü ve güveni ciddi biçimde sarsıldı.

2003’te ABD, Rusya'nın karşı çıkmasına rağmen Irak’ı işgal etti. 

2004’te, NATO, bir kez daha doğuya doğru genişledi: Bulgaristan, Estonya, Letonya, Litvanya, Romanya, Slovakya ve Slovenya NATO’ya katıldı. NATO, artık Rusya’nın sınır komşusu oldu. Özellikle Baltık ülkelerinin NATO'ya katılması Rusya'yı çok kaygılandırdı. 

2008 yılında, Putin’in bir yıl önce, 2007 yılında Münih Güvenlik Konferansı’nda NATO’yu açık açık uyarmasına rağmen, NATO’nun Bükreş Zirvesi’nde, Gürcistan ve Ukrayna’nın, tarih verilmedi, ama “gelecekte NATO üyesi olacakları” açıklandı. 

Aynı yıl, Rusya, Gürcistan'a askeri operasyon düzenledi, ardından Abhazya'nın ve Güney Osetya'nın bağımsızlığını tanıdı, böylece, Gürcistan ile Rusya arasında düşmanlık tohumları ekildi ve NATO-Rusya ilişkileri ağır bir krize girdi. 

Rusya, NATO’nun eski Sovyet coğrafyasına doğru genişlemesini, kendi güvenlik alanının daralması ve kuşatılması olarak değerlendiriyordu. NATO ise buna, “bağımsız devletlerin kendi ittifak tercihlerini yapma hakkı var” diye cevap verdi. 

2010 yılında Ukrayna’da Cumhurbaşkanı seçilen Yanukoviç NATO üyeliği hedefini resmi dış politika önceliği olmaktan çıkardı. Bunun üzerine, “Euromaidan” darbesi örgütlendi, Yanukoviç iktidarı sona erdi. Rusya bu “darbe”ye, Kırım’ı işgal ve ilhak ederek karşılık verdi. 

Kırım’ın işgali, Rusya ile NATO arasındaki ilişkilerin koptuğu, kırılma noktasıdır. Bundan sonra NATO-Rusya arasındaki pratik işbirliği askıya alındı. 1997'deki ortak güvenlik anlayışının temel ilkeleri fiilen çöktü.

Sonraki yıllarda NATO, Doğu Avrupa’da askeri varlığını arttırdı, Baltık ülkelerine ve Polonya’ya çok uluslu askeri birlikler konuşlandırma kararı aldı, Ukrayna’yı silahlandırdı, binlerce askeri-faşist milisi eğitti, ABD, Orta Menzilli Nükleer Kuvvetler Anlaşması’ndan (INF) çekildi. 

Bütün bunları o yıllarda yazdığım yazılarda ayrıntılı olarak anlattığım için, burada bir daha tekrar etmek istemiyorum. 

Benim için herşey çok netti: 

2007 yılında, Münih Güvenlik Konferansı’nda ayak sesleri duyulan Üçüncü Paylaşım Savaşı, artık kapımızı çalıyordu.

Bu savaş, bir “Rusya-Ukrayna Savaşı” değil; “İnsanlığı Ukrayna’dan Tehdit Eden Emperyalist Savaş” idi.

Bu savaşı engellemenin bir yolu yok muydu?

Vardı, bu nedenle Rusya, Ukrayna’ya saldırmadan önce, Aralık 2021'de ABD'ye ve NATO'ya iki belge sundu. Bu belgeleri incelediğimizde, Moskova'nın yalnızca Ukrayna'nın NATO üyeliğini engellemek istemediğini, Soğuk Savaş sonrasında oluşan Avrupa güvenlik düzeninin yeniden kurulmasını istediğini görüyoruz.

Peki Rusya nasıl bir güvenlik mimarisi istiyordu? 

17 Aralık 2021'de Rusya Dışişleri Bakanlığı iki taslak yayımladı: Birincisi, ABD ile Rusya arasında güvenlik garantileri anlaşması. İkincisi, Rusya ile NATO üyeleri arasında güvenlik önlemleri anlaşması.

Rusya'nın önerdiği düzenin temelinde dört düşünce vardı: 

- Avrupa güvenliği karşılıklı olmalıydı.

- Hiçbir devlet kendi güvenliğini artırırken başka bir devletin güvenliğini tehlikeye atmamalıydı.

- NATO'nun doğuya genişlemesi durmalıydı. Özellikle Ukrayna ve Gürcistan'ın NATO'ya katılmasına izin verilmemeliydi.

- Rusya sınırlarına yakın NATO askerî varlığı ve silah konuşlandırmaları sınırlandırılmalı, 1997 öncesi askerî denge esas alınmalı; NATO'nun 27 Mayıs 1997'den sonra ittifaka katılan ülkelerdeki askerî konuşlanmaları geri çekilmeliydi.

Yani mesele, hem Rusya hem de Batı için, Ukrayna değildi. 

Rusya 1997’ye dönmek ve/veya yeni bir “Avrupa Güvenlik Mimarisi” istiyordu. Ama Batı, tıpkı bugün yaptığı gibi, Rusya ile bu konuyu görüşmek istemedi. 

Peki NATO neden Rusya'nın önerilerini kabul etmedi?

NATO'nun itirazı iki temel noktada yoğunlaşıyordu: 

Birincisi, devletlerin ittifak seçme özgürlüğü olmalı, Ukrayna, Gürcistan veya başka bir Avrupa ülkesi kendi güvenlik düzenlemesini seçebilmeli, Rusya'nın bu konuda veto yetkisi olmamalı diyorlardı. İkincisi, 1997 öncesine dönüşe karşı çıkıyor, doğu kanadındaki müttefiklerini ( Rusya tehdidine karşı ) korumak için askerî varlığını sürdürmesi gerektiğini söylüyorlardı.

26 Ocak 2022'de ABD ve NATO yazılı olarak, askerî tatbikatların şeffaflığı, füze kontrolü, karşılıklı denetim ve risk azaltma konularını görüşmeye hazır olduklarını; fakat NATO'nun genişleme politikasından vazgeçmeyi ve 1997 öncesi askerî düzene dönmeyi kabul etmediklerini bildirdiler. 

Bu, Ukrayna ( ve Gürcistan ), Batı’nın istediği veya uygun gördüğü bir tarihte NATO’ya alınabilir, silahlandırılabilir, bu ülkelerde üsler kurulabilir, NATO askerleri bu ülkelerde konuşlanalabilir… demekti.  

Rusya’nın Ukrayna’dan da talepleri vardı: 

Ukrayna tarafsız kalmalı, NATO'ya girmemeli, askerî açıdan tarafsız olmalı; askerî kapasitesi, ağır silahları, füze sitemleri ve ordusunun personel sayısı sınırlandırılmalı ve Kırım’ın ilhakını tanınmalıydı.

Ukrayna bunları reddetti. 

Ve siyasetin müzakere etme dönemi bitti. Silahlı siyaset veya savaş başladı. Söylemler ve propaganda malzemeleri değişti.

Hatko Schamis

17 Kasım 2026

  • facebook sharing buttonFacebook
  • twitter sharing buttonTwitter
  • pinterest sharing buttonPinterest
  • linkedin sharing buttonLinkedin
  • tumblr sharing buttonTumblr
  • vk sharing buttonvk
  • odnoklassniki sharing buttonOdnoklassniki
  • reddit sharing buttonReddit
  • whatsapp sharing buttonWhatsapp
  • googlebookmarks sharing buttonGoogle Bookmarks